Hoe gaan eerstelijnszones om met middelengebruik, gamen en gokken?
Vorig jaar bevroeg VAD de eerstelijnszones in Vlaanderen via een online vragenlijst. Het doel was om zicht te krijgen op hun initiatieven, knelpunten en noden rond middelengebruik, gokken en gamen. In totaal vulden 64 medewerkers uit de eerstelijnszones de vragenlijst in, dit waren zowel coördinatoren als medewerkers.
Een eerstelijnszone is een netwerk van eerstelijnsaanbieders in een geografisch afgebakend gebied. Concreet gaat het dus om de huisartsen, thuisverpleging, maatschappelijk werkers, … uit één of een paar naburige steden of gemeenten. Zij wisselen kennis en informatie met elkaar uit en stemmen de werking op elkaar af. Zij kijken ook naar de lokale zorg- en welzijnsnoden om de kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren. Elke eerstelijnszone heeft een aantal medewerkers die de eerstelijnszone coördineren, zij hebben goed zicht op wat er in hun regio leeft. Wij waren benieuwd naar de inzichten van deze medewerkers over onze thema’s.
Alcohol is het thema waar het vaakst initiatieven rond worden genomen
Iets meer dan de helft van de bevraagden (53%) geeft aan dat er in hun eerstelijnszone al initiatieven werden genomen rond middelengebruik, gokken en gamen. Dit ging vaak over alcohol (30%), gevolgd door illegaal middelengebruik (28%), psychoactieve medicatie (16%), gamen (16%) en gokken (10%). De initiatieven waren erg uiteenlopend: van een vorming ‘Als kleine kinderen groot worden’ tot een netwerkontbijt rond interdisciplinair samenwerken bij verslaving.
Omdat eerstelijnszones in de eerste plaats netwerkorganisaties zijn, richten de meeste initiatieven zich op het samenbrengen van partners rond middelengebruik en verslaving. Zo zetten ze in op kennisdeling en lokale ontmoetingen om uitwisseling te bevorderen.
Bij één eerstelijnszone was het jaarthema van 2024 verslaving. Er werden hierdoor verschillende evenementen georganiseerd in samenwerking met de alcohol- en drughulpverlening in de eerstelijnszone, het CGG-preventienetwerk en de Gezondheidsmakers.
Werken rond middelenproblemen, gamen en gokken is niet altijd eenvoudig
Niet elke eerstelijnszone nam al initiatieven rond middelengebruik, gamen en gokken. Respondenten geven daarvoor verschillende verklaringen. Zo hebben eerstelijnszones bijvoorbeeld niet altijd zicht op mogelijke partners in de regio. Het vinden van de juiste contactpersonen wordt als een uitdaging ervaren. In sommige regio’s zijn er andere partners die dit aanbod opnemen, zoals lokale besturen, waardoor de vraag niet tot bij de eerstelijnszones komt.
Ook beperkte financiële middelen en de veelheid aan andere doelstellingen maken dat eerstelijnszones keuzes moeten maken. Daarnaast is het ook niet altijd duidelijk hoe ze zicht kunnen krijgen op de omvang van de problematiek in de regio. Het thema is niet altijd meegenomen in de omgevingsanalyse. Ze krijgen daarom niet altijd signalen rond het thema (42%), waardoor het geen prioriteit wordt. De focus van iets minder dan de helft van de bevraagden ligt op algemeen welzijn (47%). Nochtans geeft de meerderheid van de bevraagden (68%) aan dat middelengebruik, gamen en gokken belangrijke thema’s zijn binnen de eerstelijnszone.
Samenwerken en netwerken heeft de hoogste prioriteit
De medewerkers uit de eerstelijnszones gaven aan dat ze vooral nood hebben aan samenwerken en netwerking rond middelengebruik, gokken en gamen. Dit ligt in de lijn met de opdracht van een eerstelijnszone. Daarnaast is er ook nood aan deskundigheidsbevordering zoals advies op maat en vorming.
De meerderheid van de bevraagden (64%) geeft aan dat er nood is aan sensibilisering van de partners rond middelengebruik, gamen en gokken. Tegelijk voelt 45% van de medewerkers in de eerstelijnszone zich niet voldoende deskundig om te werken rond deze thema’s. Ongeveer de helft van de bevraagden vindt wel geschikt materiaal om te werken rond middelengebruik, gokken en gamen. Toch maakte slechts 1 op 4 van de bevraagden al gebruik van materialen van VAD.
Deze bevraging toont dat eerstelijnszones thema’s als middelengebruik, gamen en gokken belangrijk vinden, maar dat de aanpak verschilt van zone tot zone. Vanuit hun kernrol kunnen eerstelijnszones vooral partners met elkaar verbinden en samenwerking versterken. Voor initiatief en inhoudelijke uitwerking rekenen ze op de expertise van hun partners. Daarom is het belangrijk dat partners de eerstelijnszone kennen en vlot weten te vinden.