Interventies bij middelengebruik
Of een persoon een bepaald middel gaat gebruiken, of zal gamen of gokken en hier al dan niet mee in de problemen komt, hangt af van een veelheid aan beïnvloedende factoren en de interactie daartussen. We delen ze in drie grote groepen in: de Mens, het Middel en het Milieu.
Middelengebruik en verslavingsproblemen zijn daardoor complex en heel verscheiden. Daarom is het noodzakelijk ze aan te pakken op verschillende niveaus: preventie (problemen voorkomen), vroeginterventie (vroeg ingrijpen), hulpverlening, schadebeperking en maatschappelijke integratie. Omwille van die heterogeniteit is het belangrijk een waaier aan interventies beschikbaar te hebben. VAD gebruikt daarvoor het model van Mrazek & Haggerty (1994) in een aangepaste en vereenvoudigde vorm.
Wat is alcohol- en drugpreventie?
Middelengebruik maakt deel uit van onze samenleving. Alcohol- en drugpreventie wil problemen met alcohol, illegale drugs, psychofarmaca, gamen en gokken voorkomen voordat ze ontstaan.
Het richt zich daarbij op het verkleinen van risicofactoren en het versterken van beschermende factoren. Zo draagt preventie bij aan de gezondheid en veiligheid van kinderen, jongeren en de hele bevolking, zodat iedereen zijn talenten en vaardigheden optimaal kan ontwikkelen en benutten.
Alcohol- en drugpreventie gaat verder dan goede bedoelingen. Het vertrekt vanuit inzicht in waarom mensen middelen gebruiken, hoe problemen kunnen ontstaan en wat helpt om gezondheid en welzijn te versterken.
Alcohol- en drugpreventie heeft verschillende doelstellingen, afhankelijk van de situatie, de persoon en het middel:
- niet-gebruik aanmoedigen, ondersteunen en bestendigen
- experimenteergedrag uitstellen
- verantwoordelijk gedrag bevorderen
- vroegtijdige aanpak stimuleren
- schade beperken
Preventieve strategieën kunnen zich richten naar:
- de uiteindelijke doelgroep: het verhogen van kennis, inzicht en vaardigheden op maat van de doelgroep
- de sleutelfiguren: het verhogen van kennis, inzicht en vaardigheden van de verschillende sleutelfiguren in de directe omgeving van het individu zodat ze leren om problemen te voorkomen, op te merken en bespreekbaar te maken (bv. ouders, leerkrachten, jeugdwerkers, artsen, lokale beleidsvoerders, collega’s, leidinggevenden, …)
- de omgeving: aanpassingen in de omgeving waardoor de gezonde keuze de makkelijkste keuze wordt. Dit zowel op settingniveau (gezin, school, werk, vrijetijd) als binnen de bredere samenleving
Wat zijn de vier pijlers van een alcohol- en drugbeleid?
Om doeltreffend met alcohol en andere drug om te gaan, heeft een organisatie best een alcohol- en drugbeleid. Ook psychoactieve medicatie, gokken en gamen kunnen daar deel van uitmaken. Deze video toont de vier pijlers waaruit zo’n beleid best bestaat.
Waarom zijn omgevingsinterventies belangrijk?
Omgevingsinterventies zijn bewuste wijzigingen in de omgeving waar mensen keuzes maken. Deze aanpassingen verkleinen de kans op risicogedrag en vergroten de toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van gezonde keuzes.
Ze spelen in op automatische en onbewuste denkpatronen die een grote rol spelen bij gedrag zoals het gebruik van alcohol, illegale drugs, gokken en gamen. Dit maakt ze bijzonder relevant in omgevingen waar veel triggers aanwezig zijn, zoals het nachtleven. Voorbeelden zijn gratis water aanbieden tijdens evenementen of alcoholvrije dranken prominenter presenteren in horecazaken.
Omgevingsinterventies werken het best in combinatie met andere preventieve strategieën, zoals het versterken van vaardigheden en attitudes van zowel de doelgroep als belangrijke sleutelfiguren. Samen versterken deze maatregelen elkaar en vergroten ze de impact op gedrag.
