Schrijf je school in voor de VAD-leerlingenbevraging

Deelname als BUSO-school is niet mogelijk. De vragenlijst is vrij uitgebreid en is voor sommige leerlingen te moeilijk. Bovendien zijn er geen aangepaste vragenlijsten of Vlaamse referentiecijfers beschikbaar voor BUSO.

De vragenlijst is opgesteld in het Nederlands en vereist een goed begrip van de taal, inclusief abstracte en inhoudelijk complexe termen (zoals ‘middelengebruik’, ‘geen’, ‘sommige’, ‘de helft’, ‘de meeste’  …). Als leerlingen de vragen of gebruikte termen onvoldoende begrijpen, kan dit leiden tot een vertekend beeld van het middelengebruik op school en minder betrouwbare resultaten.

Als je ervoor kiest om OKAN-leerlingen niet te bevragen, tel hen dan niet mee in het totaal aantal leerlingen bij inschrijving. Zo kan de responsgraad correct berekend worden.

Deelname is mogelijk, maar kan organisatorisch uitdagend zijn. Leerlingen zijn niet voltijds aanwezig, wat het behalen van de vereiste responsgraad bemoeilijkt. Daarnaast zijn er geen Vlaamse referentiecijfers voor CLW, waardoor vergelijking met Vlaamse gemiddelden moeilijk is.

Scholen beslissen uiteraard zelf of deelname haalbaar is. Wanneer de vereiste responsgraad niet wordt bereikt, kan er geen schoolrapport worden opgesteld. Bij CLW is dat in de praktijk bijna steeds het geval.

Om de drie jaar kan een school deelnemen aan de VAD-leerlingenbevraging. Dat betekent dat een school die deelnam in het schooljaar 2023–2024 opnieuw kan deelnemen in 2026–2027.

Deelname aan de gratis workshop ‘Aan de slag met de VAD-leerlingenbevraging’ is verplicht om het schoolrapport te ontvangen. We bezorgen de resultaten nooit zonder enige vorm van begeleiding. 

Voor een betrouwbaar rapport is een minimale responsgraad vereist. Voor scholen met meer dan 200 leerlingen is dit minstens 60%. Voor scholen met minder dan 200 leerlingen is minstens 70% vereist.

In dat geval kan je een mail sturen naar leerlingenbevraging@vad.be en bekijken we samen hoeveel extra leerlingen nog bevraagd moeten worden.

Enkele tips:

• Plan de afname klassikaal: zo bereik je in één keer een grote groep leerlingen.
• Voorzie voldoende tijd en een geschikt moment (bv. geen examenperiode, geen periode waarin veel klassen op schoolreis zijn …).
• Informeer leerlingen en leerkrachten vooraf over het doel en het belang van de bevraging, geef heldere instructies in de klas en benadruk de anonimiteit.
• Communiceer duidelijk naar ouders en verzamel tijdig de nodige toestemming, bij voorkeur aan het begin van het schooljaar.
• Herinner klassen of leerlingen die nog niet hebben deelgenomen aan de bevraging.
• Zorg voor praktische ondersteuning: voldoende computers, goede internetverbinding en duidelijke instructies.
• Zorg voor één duidelijke trekker, bijvoorbeeld een leerlingbegeleider die het proces opvolgt en collega’s herinnert.
• Voorzie een inhaalmoment voor afwezige leerlingen of klassen die de bevraging gemist hebben.

Een goede planning en gedragenheid binnen het schoolteam zijn cruciaal.

De betrouwbaarheid hangt sterk af van een correcte afname. Belangrijk is dat leerlingen de vragenlijst in alle rust kunnen invullen.

Enkele richtlijnen:

• Leerkrachten leggen duidelijk uit dat de school de individuele antwoorden van de leerlingen niet te zien krijgt. Ook de ouders of ander schoolpersoneel kunnen de antwoorden NIET zien.
• Leerkrachten kijken niet mee op het scherm van de leerlingen.
• Leerlingen praten niet met elkaar tijdens het invullen of kijken onderling niet op elkaar scherm.

Voor het verwerken van persoonsgegevens van leerlingen die jonger zijn dan 13 jaar dienen de ouders/voogd volgens de AVG hun expliciete toestemming te geven voor het invullen van de vragenlijst. De school moet de expliciete toestemming bewaren tot december van het jaar volgend op het schooljaar dat de leerlingenbevraging wordt afgenomen. Enkel wanneer er expliciete toestemming gegeven wordt door de voogd of ouder, mag een leerling jonger dan 13 jaar de vragenlijst invullen.

Ouders geven hun actieve toestemming door expliciet aan te geven dat hun kind mag deelnemen. Dit kan op verschillende manieren, zoals via een papieren toestemmingsformulier (bv. Leerlingen krijgen een brief mee naar huis die door ouders ondertekend en terugbezorgd wordt), een digitaal formulier (bv. ouders geven hun toestemming via een vinkje in Smartschool of Google Forms) of een bevestiging via e-mail.

Scholen kiezen zelf de methode die het best aansluit bij hun werking. Het is belangrijk dat ouders duidelijk geïnformeerd worden over het doel, de inhoud en het anonieme karakter van de bevraging.

De school houdt een overzicht bij van de gegeven toestemmingen. Leerlingen waarvoor geen toestemming werd gegeven, nemen niet deel.

Het is aangewezen om de toestemming voor de leerlingenbevraging te verzamelen aan het begin van het schooljaar, samen met andere schooltoestemmingen (zoals voor foto’s of uitstappen). Dit vermindert de administratieve last en verhoogt de kans op een hogere respons.

Deelname aan het onderzoek is vrijwillig. De school krijgt geen resultaten van individuele leerlingen te zien. VAD gebruikt de antwoorden om een rapport voor de school en een Vlaams syntheserapport over middelengebruik, gamen en gokken bij jongeren op te maken. In beide rapporten kunnen leerlingen niet worden geïdentificeerd. Daarbij worden de gegevens zorgvuldig beveiligd. Zodra de verwerking is afgerond, worden de gegevens verwijderd of zo verwerkt dat ze niet langer aan een individuele leerling kunnen worden gekoppeld.

VAD gaat zorgvuldig om met persoonsgegevens en respecteert de privacy van leerlingen. We volgen hiervoor de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Dit is een Europese wetgeving die de regels voor verwerking van persoonsgegevens (bv. leeftijd, geslacht, …) bepaalt. Wil je meer weten hierover? Bekijk de privacyverklaring van de VAD-leerlingenbevraging.

De VAD-leerlingenbevraging is ontwikkeld voor scholen en wordt klassikaal afgenomen. Deelname als internaat is daarom niet mogelijk. Dit heeft verschillende redenen: leerlingen de vragenlijst ook op school invullen, waardoor ze dubbel zouden kunnen deelnemen. Daarnaast verschilt de context van een internaat van die van een school, bijvoorbeeld op vlak van leefregels en omgeving. Tot slot zijn er vaak te weinig leerlingen om betrouwbare en voldoende gedetailleerde resultaten in het schoolrapport te kunnen opnemen.

De vragenlijst is zo opgebouwd dat leerlingen alleen vervolgvragen krijgen als ze aangeven een middel te kennen of gebruikt te hebben. Zo worden leerlingen niet onnodig blootgesteld aan nieuwe informatie en wordt het risico op nieuwsgierigheid beperkt.

Het schoolrapport en de bijlagen zijn opgebouwd volgens de vier pijlers van een alcohol- en drugbeleid. Ze geven een overzicht van:

• De kenmerken van de respondenten
  Wie de deelnemende leerlingen zijn, bijvoorbeeld het aantal deelnemers, verdeling tussen jongens en meisjes …
• Pijler 1: Afspraken en regels
  In welke mate leerlingen de schoolregels kennen, of ze alcoholgebruik (bijvoorbeeld tijdens de middagpauze) als toegelaten beschouwen en hoe ze denken dat de school reageert bij het overtreden van regels rond illegale drugs.
• Pijler 2: Zorg en begeleiding
  Hoe leerlingen de ondersteuning op school ervaren: wat de school doet bij problemen met middelengebruik, welke negatieve gevolgen ze ervaren (bijvoorbeeld na alcoholgebruik) en bij wie ze terechtkunnen voor hulp.
• Pijler 3: Educatie
  Wat leerlingen weten en rapporteren over middelengebruik en ander gedrag: hoeveel leerlingen alcohol, roken en vapen, cannabis en andere illegale drugs gebruiken, (risicovol) gamen, gokken of sociale media en psychofarmaca gebruiken. Hoeveel en hoe vaak doen ze dat, en waarom?
• Pijler 4: Omgevingsinterventies
  De leefwereld van leerlingen: reacties op gebruik in de vriendenkring, redenen daarvoor, de beschikbaarheid van middelen die ze ervaren, gebruik in de omgeving, de schoolsfeer en de verwachte reactie van vrienden op bijvoorbeeld het gebruik of proberen van cannabis.

De CGG-preventiewerkers alcohol, tabak en drugs bieden gratis ondersteuning bij het uitwerken of bijsturen van een alcohol- en drugbeleid. Zij beschikken over ruime ervaring en expertise. In het schoolrapport staan de contactgegevens van het CGG dat de school kan ondersteunen.