Welke hulpverlening bestaat er bij alcohol- en druggebruik?
Waar vind je hulp bij doorverwijzing?
Verschillende diensten en tools kunnen helpen bij het vinden van gepaste ondersteuning en het zetten van een eerste stap naar hulp.
De Druglijn
Anonieme en laagdrempelige hulplijn voor vragen over alcohol, drugs, pillen, gamen en gokken. De Druglijn geeft informatie en advies aan zowel mensen die gebruiken als hun omgeving, verkent hulpmogelijkheden en verwijst gericht door.
VAD-doorverwijsgids
Online zoektool die het hulpaanbod rond middelengebruik in Vlaanderen bundelt. Je zoekt op regio en type hulpverlening, en vindt de werking van VAD-leden. Vooral voor professionals die snel een passende doorverwijzing zoeken.
Centrale aanmeldpunten
Regionaal georganiseerde meldpunten waar zowel burgers als professionals terechtkunnen met vragen over alcohol- en druggebruik. Ze geven advies, maken een inschatting van de hulpvraag en verwijzen gericht door naar het passende aanbod in de regio. Niet elke regio heeft er een.
GG-netwerken
Regionale samenwerkingsverbanden tussen de geestelijke gezondheidszorg en aanverwante sectoren. Er bestaan netwerken voor volwassenen en voor kinderen en jongeren. Ze ondersteunen samenwerking, afstemming en zorgcontinuïteit en helpen bij oriëntering en doorverwijzing in de regio.
Aanbod hulpverlening alcohol en drugs
Dit overzicht groeit mee met het werkveld – merk je dat er iets ontbreekt? Laat het ons weten.
Informele en laagdrempelige ondersteuning
Zelfhulpgroepen
Groepen van mensen met gelijkaardige problemen die elkaar ondersteunen op basis van eigen ervaring. Ze bieden lotgenotencontact, (h)erkenning en praktische steun. Je gebruikt ze zelfstandig of aanvullend op professionele hulp.
Sociale omgeving
Steun van familie, vrienden of vrijwilligers. Vaak belangrijk tijdens het hele hulpverleningstraject, zowel motiverend als ondersteunend.
Herstelacademies
Laagdrempelige leeromgevingen waar mensen werken aan persoonlijk herstel, veerkracht en empowerment. Ze zijn gebaseerd op ervaringskennis, ontmoeting en vrijwillige deelname.
Online hulp
Online zelfhulp
Digitale programma’s waarmee mensen zelfstandig werken aan hun middelengebruik. Ze richten zich op zelfcontrole, met oefeningen, dagboeken en tips. Meestal gratis, anoniem en flexibel.
Online begeleiding
Begeleiding door een hulpverlener via chat of berichten. Het is een laagdrempelig contact met ondersteuning bij doelen en opvolging, zonder fysieke afspraak.
Eerstelijnszorg
De eerstelijnszorg is vaak het eerste aanspreekpunt bij middelenproblemen. Deze hulpverleners staan dicht bij de leefomgeving van de cliënt. Ze spelen een belangrijke rol in detectie, kortdurende interventie, opvolging en doorverwijzing. Denk aan huisartsen, CAW, JAC, OCMW en thuisverpleging.
Vroeginterventie
Vroeginterventie richt zich op mensen die beginnende problemen ervaren door hun middelengebruik, maar bij wie nog geen sprake is van ernstige afhankelijkheid of langdurige verslavingsproblematiek. Het doel is om problemen zo vroeg mogelijk te herkennen en escalatie te voorkomen.
Deze hulp is meestal kortdurend, laagdrempelig en ambulant. Ze bestaat uit motiverende gesprekken, psycho-educatie, screening, advies, individuele begeleiding of groepssessies.
Outreach en mobiele teams
Laagdrempelige hulpverlening die zich actief naar de leefomgeving van de cliënt begeeft. Ze richt zich vooral op moeilijk bereikbare of zorgmijdende personen.
Straathoekwerkers zoeken mensen op in hun eigen omgeving (straat, thuis, cafés…). Ze bieden ondersteuning, advies en toeleiding naar hulp.
Mobiele teams werken vanuit een opnamevermijdende insteek. Ze bieden intensieve begeleiding aan huis bij acute of chronische psychiatrische en/of verslavingsproblemen.
Ambulante hulp
Ambulante centra
Zij bieden individuele en groepsbegeleiding voor mensen met middelenproblemen en hun omgeving. De focus ligt op gedragsverandering, psychosociale ondersteuning en eventueel medische opvolging.
MSOC (Medisch Sociaal Opvangcentrum)
Laagdrempelige centra voor mensen die drugs gebruiken. Ze bieden medische zorg en behandeling en psychosociale begeleiding. Ze werken vanuit een schadebeperkende visie en organiseren o.a. spuitenruil.
CGG (Centra Geestelijke Gezondheidszorg)
Ambulante, multidisciplinaire zorg voor mensen met psychische problemen, ook in combinatie met middelengebruik (dubbeldiagnose). Vaak zijn er gespecialiseerde teams voor verslavingszorg. Zij hebben een (therapeutisch) aanbod voor jongeren, volwassenen, ouderen en naastbetrokkenen.
Psychologen (ELP en privé)
Laagdrempelige tot gespecialiseerde psychologische begeleiding. Gericht op inzicht, gedragsverandering en het omgaan met middelengebruik en onderliggende psychische problemen.
Eerstelijnspsychologische zorg (ELP) is kortdurend, laagdrempelig en gedeeltelijk terugbetaald. Ze richt zich vooral op milde tot matige problemen.
Privé-psychologen bieden een breder en flexibeler aanbod. Ze zijn vaak sneller toegankelijk, maar worden minder of niet terugbetaald. Begeleiding kan zowel kortdurend als langdurig zijn.
Dagbehandeling (semi-residentieel)
Een gestructureerde vorm van hulpverlening waarbij iemand op afgesproken momenten overdag therapie en begeleiding volgt in een ziekenhuis of gespecialiseerd centrum, zonder er te overnachten. De behandeling bestaat uit een combinatie van groepssessies, individuele therapie, psycho-educatie en medische of psychiatrische opvolging.
Residentieel crisisaanbod
EPSI (Psychiatrie Spoed Interventie)
Kortdurende crisisopvang (± enkele dagen) bij acute psychische problemen, inclusief middelengebruik. Gericht op stabilisatie en doorverwijzing naar gepaste vervolgzorg.
PAAZ (Psychiatrische Afdeling Algemeen Ziekenhuis)
Kortdurende opname (meestal tot 3 weken) voor crisisopvang, observatie en behandeling van acute psychiatrische en somatische problematiek. De focus ligt op stabilisatie bij acute psychische nood en het opstarten van gepaste vervolgzorg. Middelengebruik speelt hierbij soms een rol, maar is niet de specifieke focus van de afdeling.
Kortdurende crisisopvang bij verslaving aan illegale middelen
Kortdurende residentiële opname gericht op rust, stabilisatie en ontwenning.
HIC-afdeling (High Intensive Care)
Intensieve behandeling en bescherming voor volwassenen in een ernstige psychiatrische crisis. Een opname in een gesloten setting met verhoogd toezicht is hier noodzakelijk.
Residentiële hulp
Ontwennings- en behandelingsprogramma’s
Residentiële programma’s buiten het psychiatrisch ziekenhuis voor mensen met een middelenprobleem. Gericht op ontwenning, stabilisatie en gedragsverandering.
Ontwenning is meestal kortdurend en focust op fysieke ontwenning en stabilisatie in een veilige, gestructureerde omgeving. Behandeling is doorgaans middellang en richt zich op gedragsverandering, inzicht en re-integratie via therapie en leefgroepwerking. Programma’s zijn vaak gefaseerd en kunnen op elkaar aansluiten.
Behandelafdelingen in psychiatrische ziekenhuizen
Gespecialiseerde opname voor behandeling van middelengebruik en andere of onderliggende psychische problemen. Het aanbod omvat ontwenning, therapie, re-integratie en nazorg.
Dagbehandeling (semi-residentieel)
Intensieve behandeling overdag zonder overnachting. Gericht op terugvalpreventie, psychosociale ondersteuning en re-integratie.
Therapeutische Gemeenschap (TG)
Langdurig verblijf in een gestructureerde, drugvrije leefgemeenschap. De focus ligt op gedragsverandering, persoonlijke groei en maatschappelijke re-integratie. De groep speelt een centrale rol in het herstelproces.