Goksponsoring en gokgedrag: inzichten uit recent Belgisch onderzoek

In de eerste fase van het GAMSPON-project werd het gokgedrag van de Belgische bevolking in kaart gebracht. In Sciensano’s nationale Gezondheidsenquête van 2023-2024 werden 4.926 Belgen van 15 jaar en ouder bevraagd over hun ervaring met gokken.

Uit de resultaten blijkt dat één op drie (31,9%) Belgen het afgelopen jaar wel eens heeft gegokt, 8% van hen deed dat wekelijks. Mannen gokten vaker dan vrouwen en kansspelen waren het populairst bij 45-54-jarigen. Het online gokken is bijna verdubbeld sinds de Gezondheidsenquête van 2018, maar offline gokken spant nog steeds de kroon. Over het algemeen zijn loterijspelen het populairst bij de Belgische bevolking; negen op de tien personen die het afgelopen jaar heeft gegokt koos voor een loterijspel.

Gokken is niet onschuldig, integendeel. Uit de enquête blijkt dat 2,6% van de bevolking een risico loopt op problematisch gokken. Bij de mensen die het afgelopen jaar hebben gegokt was dit 7,7%. Het risico blijkt groter bij mannen dan bij vrouwen, en ook de groep van 15-24-jarigen maakt een grotere kans op problematisch gokken. Ook personen zonder gokproblemen kunnen schade ondervinden. Uit verschillende studies blijkt namelijk dat gokgedrag kan leiden tot grote financiële verliezen, bemoeilijkte interpersoonlijke relaties en fysieke en mentale gezondheidsklachten. Deze gevolgen komen voor op elk niveau van gokgedrag en raken niet enkel het individu, maar ook hun familie, vrienden en zelfs de gehele samenleving.

Gokproducten hebben een verslavend design en vormen daarom een gevaar voor de publieke gezondheid. Een beleid dat de nadruk legt op de verantwoordelijkheid van de gokindustrie, in plaats van op die van de consument, is dan ook noodzakelijk. Een concreet aanknopingspunt daarbij is het beperken van gokreclame. In de Gezondheidsenquête van 2023-2024 gaf 52,2% van de Belgische bevolking aan dat ze wekelijks werden blootgesteld aan minstens één vorm van gokreclame (aangezien België in 2023 een nieuwe gokwetgeving invoerde, is dit cijfer hier al deels door beïnvloed). Uit onze GAMSPON-studie naar gokreclame tijdens het Europees voetbalkampioenschap in 2024 blijkt dat gokreclame gokken normaliseert en zo de drempel naar gokgedrag verlaagt. Daarnaast maakt de studie duidelijk dat gokreclame ook misvattingen over gokken in de hand werkt, die dan weer positief gerelateerd zijn aan gokgedrag.

In 2023 was België één van de eerste landen die een verbod op gokadvertenties invoerde. Deze wetgeving verbiedt gokadvertenties op televisie, radio en sociale media. Ook advertenties via mail, post of sms-berichten zijn verboden. Dit verbod op gokadvertenties is echter een gedeeltelijk in plaats van een volledig verbod. Via zoekmachines en op de eigen kanalen kunnen gokoperatoren, onder bepaalde voorwaarden, namelijk wel nog adverteren. Ook de loterijspelen van de Nationale Loterij zijn vrijgesteld van deze wetgeving. Daarnaast zijn er overgangsmaatregelen die ertoe moeten leiden dat er tegen 2028 geen goksponsoring meer is in sportstadia en op shirts van professionele sporters. In de amateursport mag het dan nog wel.

In de Gezondheidsenquête van 2023-2024 gaf één op tien Belgen aan frequent te worden blootgesteld aan goksponsoring. Vijf op tien omschreef die blootstelling als gemiddeld en vier op tien zagen weinig of geen goksponsoring. De meeste mensen gaven aan vooral in contact te komen met goksponsoring op televisie en bij (nieuwsverslaggeving over) sportwedstrijden. Het verbod op goksponsoring in de sport vanaf 2028 zou er dus voor zorgen dat veel minder mensen blootgesteld worden aan deze vorm van gokreclame. Dat is belangrijk, want bij sponsoring beseffen consumenten doorgaans minder snel dat ze beïnvloed worden, omdat sponsoring implicieter en indirecter is dan gewone reclame. Goksponsoring gebeurt trouwens niet enkel in de sport, maar ook via social media influencers. Uit één van de GAMSPON-studies blijkt dat dit soort goksponsoring ook kan bijdragen tot de normalisatie van gokken.

Een andere studie binnen het GAMSPON-project illustreert duidelijk het verschil in perceptie bij consumenten tussen ‘gewone’ gokreclame en goksponsoring. Aan de hand van een experimenteel onderzoek werd onderzocht hoe 181 wielerfans reageerden op goksponsoring in de wielersport in vergelijking met een traditionele socialemediareclame van hetzelfde gokbedrijf. Uit het onderzoek bleek dat goksponsoring werd beschouwd als meer altruïstisch en minder manipulatief dan de traditionele gokreclame. Bij de groep van jonge mannen zorgde dit zelfs voor een toename in het verlangen om te gokken. Toch is het niet enkel reclame die leidt tot normalisatie. Een interviewstudie in het GAMSPON-project toont aan dat gokken bij jongeren vooral normaal wordt door het gokgedrag van rolmodellen in hun eigen omgeving. Daarnaast vinden jongeren gokken oké als het weinig gebeurt, in groepsverband en met een kleine inzet.

De resultaten van het GAMSPON-project bevestigen het belang van een totaalverbod op gokreclame, inclusief goksponsoring. VAD is al lang vragende partij voor zo’n totaalverbod. Het is betreurenswaardig dat gokoperatoren zo naarstig op zoek gaan naar de mazen in de bestaande wetgeving. Bijvoorbeeld, door sportploegen te sponsoren via afgeleide nieuwsmerken (vb. Golden Palace Daily) en goede doelen (Antwerp First) die duidelijk naar de gokoperator verwijzen. Net als VAD pleit het onderzoeksteam voor een meer consistente handhaving van de gokwetgeving. Door een gebrek aan personeel en financiële bronnen, kan de Kansspelcommissie inbreuken op de wet niet altijd bestraffen. Om ervoor te zorgen dat de Belgische gokwetgeving niet louter symbolisch is, is er een sterke onafhankelijke gokautoriteit nodig. Daarnaast is het gokbeleid best gebaseerd op wetenschappelijk bewijs, dat niet gesponsord is door gokbedrijven noch geïnspireerd door commerciële belangen of politieke lobby’s.

Tijdens het hele GAMSPON-project wordt beroep gedaan op de input en ervaringen van stakeholders. In de laatste fase van het project is hun bijdrage extra waardevol: op basis van de onderzoeksbevindingen willen de onderzoekers samen met hen concrete en haalbare beleidsaanbevelingen formuleren.

Heb jij ervaring met gokken — vroeger of nu — en wil je mee het beleid verbeteren? Heb je expertise over gokproblematiek of beleid en wil je meedenken? Contacteer dan onderzoeker Sarie De Graeve via Sarie.DeGraeve@ugent.be.