Het leefloon koppelen aan verplichte drughulp: een zorgwekkende stap

Verslaving is geen geïsoleerd probleem, maar een complex samenspel van factoren binnen verschillende levensdomeinen. Het verplichten van behandeling vertrekt vanuit de aanname dat herstel enkel mogelijk is via hulpverlening. Die visie is te simplistisch en doet geen recht aan de realiteit. Herstel wordt mogelijk gemaakt door zogenaamd ‘herstelkapitaal’: het geheel aan persoonlijk, sociale en maatschappelijk hulpbronnen dat mensen ondersteunt in hun herstelproces. Hoe groter dit herstelkapitaal, hoe groter de kans op duurzaam herstel.

De maatregel van Van Bossuyt focust uitsluitend op hulpverlening als hefboom en gaat voorbij aan bredere maatschappelijke uitdagingen. Stijgende prijzen, armoede en een steeds onbetaalbaardere huurmarkt zijn de realiteit voor veel kwetsbare mensen en bemoeilijken herstel. De dreiging om hun leefloon te verliezen creëert bijkomende stress, terwijl mensen met een verslaving vaak al onder hoge druk leven. We vrezen dat deze maatregel verslaving eerder in stand houdt of zelfs verergert.

We sluiten ons bovendien aan bij het standpunt van het Belgisch Netwerk Armoedebestrijding, dat we mee ondertekenden. Hierin benadrukken we samen dat sanctionering binnen het GPMI (de begeleidingsovereenkomst tussen het OCMW en een persoon die een leefloon ontvangt) geen positieve effecten heeft en zelfs schadelijke gevolgen kan hebben. Bovendien ondermijnt een verplichtend kader het oorspronkelijke opzet van het GPMI als begeleidingsinstrument op maat, gebaseerd op dialoog.

Drughulpverlening is in de eerste plaats gebaseerd op vrijwilligheid, en deze maatregel staat daar haaks op. Onderzoek toont aan dat dwang of sanctionering zelden werken en op zichzelf weinig bijdragen aan intrinsieke motivatie. Tegelijk stellen we ook de haalbaarheid van deze maatregel in vraag. De drughulpverlening staat vandaag al onder zware druk en kampt met lange wachtlijsten. Een verplichting tot behandeling zal die druk verder verhogen en de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg ondermijnen. Een behandeling opleggen die niet beschikbaar of onvoldoende kwalitatief is, draagt niet bij aan herstel – integendeel.

Nu er een politiek akkoord is in de regering, gaat het voorstel nog langs verschillende instanties voor advies. We dringen erop  aan om advies in te winnen bij het Belgisch Netwerk Armoedebestrijding, de centra voor verslavingszorg en VAD.