Tournée Minérale motiveert tot minderen: grootste daling bij risicovol gebruik

De Tournée Minérale-campagne roept volwassenen jaarlijks op om in februari tijdelijk geen alcohol te drinken. In het onderzoek werd nagegaan hoe deelname aan de eerste campagne in 2017 samenhing met veranderingen in alcoholgebruik, psychosociale determinanten van gedrag (zoals attitude en gewoonte), en hoe deelnemers het onthoudingsproces zelf ervaarden. (1, 2, 3)

Er werd gewerkt met een combinatie van online vragenlijsten (voor, tijdens en na de campagne) en een focusgroep met deelnemers, die hun ervaringen en motieven toelichtten.

Meer dan 1.000 Belgische volwassenen vulden de vragenlijsten in. De gemiddelde leeftijd lag rond de 46 jaar, ongeveer 75% was vrouw en de meerderheid had een diploma hoger onderwijs. Voorafgaand aan de campagne dronk meer dan de helft van de deelnemers meer dan 10 standaardglazen per week.

Een belangrijke kanttekening is dat de steekproef vooral het profiel van geëngageerde Tournée Minérale-deelnemers weerspiegelt, eerder dan de brede Belgische bevolking.

Deelnemers gaven aan minder alcohol te hebben gedronken in de weken na de campagne (Figuur 1). De grootste dalingen werden gerapporteerd door mensen die vóór de campagne risicovol gebruik vertoonden. Ook specifieke subgroepen – zoals mannen, oudere volwassenen en deelnemers met een lager opleidingsniveau – meldden opvallend sterkere dalingen op korte termijn (1).

Daarnaast rapporteerden deelnemers veranderingen in attitude en gewoontegedrag. Ze gaven aan bewuster te zijn gaan nadenken over alcoholgebruik, en sommige dagelijkse drinkgewoonten doorbroken te hebben. Bij vrouwelijke deelnemers speelden ook sociale normen – het idee dat “anderen het ook doen” – een rol. Mannen leken iets gevoeliger voor blootstelling aan campagnemateriaal, hoewel dit verband beperkt bleef (1, 2).

De procesevaluatie bracht naar voren dat sociale steun, samenhorigheid, en concrete strategieën zoals het verwijderen van alcohol uit huis, sterk hielpen om de maand vol te houden. Tegelijk kwamen enkele knelpunten naar boven, zoals het beperkte en vaak ongezonde of dure aanbod van alcoholvrije alternatieven (3).

De resultaten sluiten aan bij internationaal onderzoek naar soortgelijke campagnes zoals Dry January (VK) of IkPas (Nederland). Ze tonen aan dat tijdelijke onthouding voor veel mensen haalbaar is, en gepaard kan gaan met gunstige veranderingen in drinkgedrag, zeker bij risicodrinkers.

Hoewel dit onderzoek gebaseerd is op zelfrapportage en geen controlegroep bevatte – waardoor causale conclusies niet mogelijk zijn – leveren de bevindingen relevante inzichten op voor zowel praktijk als beleid. Campagnes zoals Tournée Minérale bereiken een breed publiek en kunnen bijdragen aan meer bewustwording over alcoholgebruik.

• Zorg voor aantrekkelijke, gezonde en betaalbare alcoholvrije alternatieven
  Dit verlaagt de drempel om deel te nemen én vol te houden.
• Richt communicatie op risicogroepen
  Mannen, ouderen en lager opgeleiden rapporteerden opvallend sterke gedragsveranderingen.
• Blijf inzetten op samenhorigheid
  Deelnemers haalden motivatie uit het gevoel ‘dit doen we samen’.
• Gebruik de brede zichtbaarheid van de campagne
  Ook wie niet actief deelneemt, wordt beïnvloed via sociale netwerken en media.

Tournée Minérale wordt door veel deelnemers positief ervaren en gaat gepaard met zelfgerapporteerde dalingen in alcoholgebruik, vooral bij wie voordien risicovol dronk. De eerste editie van de campagne toonde aan dat tijdelijke onthouding niet alleen leidt tot gedragsverandering op korte termijn, maar ook het gesprek opent over alcohol in de samenleving.