Psycho-educatie over behandeling met methadon of buprenorfine

Het materiaal is flexibel inzetbaar in diverse settings

Voor VAD aan de slag ging om dit psycho-educatie-materiaal te ontwikkelen, werd dit grondig besproken met professionals uit de praktijk: we brachten een groep psychosociaal hulpverleners, artsen en verpleegkundigen samen die allen met de doelgroep werken. Daaruit bleek dat cliënten niet op elk moment behoefte hebben aan dezelfde informatie. Of ze nood hebben aan informatie en welke informatie dit dan moet zijn, hangt af van een heleboel factoren: de motivatie, de ernst van de problematiek, de fase van het hulpverleningstraject … Het is dus belangrijk de juiste info te geven op het juiste moment.

Ook de context waarin de behandeling met methadon of buprenorfine plaatsvindt, verschilt sterk. Zo zijn er residentiële settings, maar ook ambulante hulp. Professionals uit verschillende disciplines nemen een rol op in de behandeling. Er bleek bovendien ook ontzettend veel te vertellen over een behandeling met methadon of buprenorfine.

Het ondersteunend materiaal moest dus flexibel inzetbaar zijn en helpen om de informatie te structureren, zodat verschillende actoren een consistent verhaal kunnen brengen. Het materiaal moest dat verhaal vooral visueel ondersteunen en laagdrempelig bruikbaar zijn. Dit vormde het uitgangspunt voor de ontwikkeling van het materiaal.

De brochure is opgevat als een plukboek: de hulpverlener kiest vlot de informatie die op dat moment relevant is voor die cliënt of naaste. De hulpverlener neemt het erbij in het gesprekslokaal of het dokterskabinet, of geeft het gericht mee na een gesprek.

Om het materiaal zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de doelgroep kozen we voor een sterke visuele uitwerking met zo min mogelijk tekst. Hoe de beelden er moesten uitzien bevroegen we via een kleinschalige veldtest bij het doelpubliek zelf. Zo zijn we geland bij de stijl die het materiaal nu heeft.

Voor de hulpverleners is er ook een ondersteunende bundel. Deze begeleidersbundel helpt om het gesprek voor te bereiden en het verhaal aan de cliënt over te brengen. De bundel bevat hier en daar ook aanvullende informatie op de kernzinnen in de flap-over.

Van flap-over naar brochure

VAD ontwikkelde dit psycho-educatief materiaal 2023. In 2026 werd het zowel inhoudelijk als vormelijk aangepast op basis van suggesties uit het werkveld en evoluties in substitutiebehandeling.

Het oorspronkelijke materiaal was een flap-over, waar aan weerszijden dezelfde informatie werd weergegeven. Hoewel dit zeker zijn meerwaarde had, bleek in de praktijk dat deze opzet minder werd benut dan verwacht. Daarom koos VAD bij deze herdruk voor een brochure: hulpverleners kunnen de informatie samen met cliënten overlopen of cliënten kunnen de brochure bijvoorbeeld inkijken in de wachtzaal.

De brochure bevat nieuwe informatie over de langwerkende vorm van buprenorfine (Buvidal), aangezien dit steeds meer gebruikt wordt in de drughulpverlening. Daarnaast komt de meer algemene informatie over verslaving en de werking van drugs in de hersenen niet meer aan bod, zodat de brochure specifiek is toegespitst op opioïden en de behandeling. De algemenere informatie vind je terug in andere VAD-materialen voor psycho-educatie, zoals de materialen over drugs in de hersenen en de brochure waarom is een verslaving moeilijk te doorbreken – twee systemen in één hoofd.

Wat vind je in het materiaal?

• De brochure begint met informatie over de specifieke werking van opioïden op het lichaam en de hersenen. Dit om inzicht te geven in het effect van methadon of buprenorfine.
• De bedoeling van een behandeling met methadon of buprenorfine is een beter leven mogelijk te maken. Op de volgende pagina’s krijgt de cliënt informatie over deze behandeling. Dat helpt om een eerlijke balans op te maken van de voor- en nadelen van deze twee verschillende types van medicatie. Ook het verschil tussen buprenorfine in tabletvorm of als injectie wordt toegelicht. De brochure gaat dieper in op de bijwerkingen en de impact die een behandeling op iemands leven heeft. We zetten de trajecten met beide types medicatie naast elkaar zodat er een weloverwogen keuze kan gemaakt worden. Daarbij overlopen we de verschillende fasen van een behandeling: opstart, heropstart, onderhoudsbehandeling en afbouw. Er is ook aandacht voor de praktische zaken verbonden aan de behandeling.
• Doorheen de brochure is er continu aandacht voor het beperken van de schade en de risico’s van deze behandeling voor de cliënt in kwestie en diens omgeving. Het gaat onder meer over wat te doen als iemand anders de medicatie inneemt, over interacties met andere psychoactieve middelen… Ook zwangerschap en borstvoeding vormen een thema.

We willen alle hulpverleners van harte bedanken die ons mee op weg gezet hebben, die meermaals alles nagelezen hebben en voorstellen afgetoetst hebben bij de cliënten.