Verslavings–
preventie in de jeugdhulp: hoe maak je het verschil?
Als jeugdhulpverlener speel je een belangrijke rol in verslavingspreventie. Jongeren komen vroeg of laat in contact met alcohol, roken, vapen of gamen. Sommigen maken ook kennis met cannabis, andere illegale drugs, psychoactieve medicatie of gokken.
Jij kan helpen om gebruik te voorkomen, experimenteergedrag uit te stellen en verantwoordelijk gedrag te stimuleren.
Maar hoe pak je dat concreet aan?
VAD werkte een leidraad ‘Verslavingspreventie in de jeugdhulp, tips voor een doeltreffende aanpak’ uit die de belangrijkste principes uit de preventiewetenschap vertaalt naar de jeugdhulp. Zo kan je op een onderbouwde en effectieve manier aan preventie doen.
Waarom preventie in de jeugdhulp zo belangrijk is
Jongeren in de jeugdhulp zijn een kwetsbare groep om door middelengebruik in de problemen te komen. Niet alleen zijn ze net als andere jongeren kwetsbaar door hun leeftijd, ze hebben ook bijkomende uitdagingen die voortkomen uit een moeilijke gezinssituatie. Soms groeien ze ook op in een omgeving waar gebruik genormaliseerd is. Middelengebruik kan dan een manier lijken om met stress of problemen om te gaan.
Wat kan je doen als jeugdhulpverlener? Nuttige tips op een rijtje
Door risico’s tijdig te herkennen en beschermende factoren te versterken, kan je veel voorkomen. Een warm opvoedingsklimaat, duidelijke grenzen en positieve rolmodellen zijn daarbij onmisbaar.
Zet beschermende opvoedingsvaardigheden in
Een warme relatie, duidelijke afspraken en een goed voorbeeld vormen de basis. Grenzen geven jongeren houvast en veiligheid. Toon interesse, luister zonder oordeel en moedig aan. Wees je bewust van je voorbeeldrol: rook of drink niet samen met jongeren, maar toon hen andere manieren om te ontspannen, verbinding te maken of stress te verwerken.
Betrek ook ouders en andere belangrijke volwassenen – versterk hun vaardigheden zodat zij jongeren beter kunnen ondersteunen.
Werk met gerichte preventie-initiatieven
Je kan ook gerichte preventie-initiatieven opzetten. Die kunnen zich specifiek richten op middelengebruik, maar ook breder op het versterken van algemene vaardigheden zoals sociale, emotionele, relationele of copingvaardigheden. Deze versterken jongeren in hun vermogen om gezonde keuzes te maken – niet alleen rond middelen, maar ook in andere levensdomeinen.
Houd bij het opzetten van initiatieven rekening met de volgende aandachtspunten:
- Op maat van leeftijd en leefwereld
Wat je bespreekt en hoe je dat doet, hangt af van zowel de leeftijd als de sociaal-emotionele ontwikkeling van de jongere. Ga enkel aan de slag met thema’s die aansluiten bij jongeren hun leefwereld. Anders wek je onbedoeld de indruk dat gebruik ‘de norm’ is of maak je jongeren net nieuwsgierig.
- In groep of individueel: maak een doordachte keuze
Thema’s als alcohol, roken, vapen en gamen lenen zich goed voor groepsgesprekken, omdat bijna elke jongere ermee te maken krijgt. Bij andere middelen werk je beter een-op-een. Zo voorkom je dat jongeren die het middel nog niet kennen, denken dat het gebruik ervan normaal is.
- Focus niet alleen op kennis
Correcte informatie is belangrijk, maar attitudes, vaardigheden en zelfvertrouwen bepalen uiteindelijk het gedrag. Corrigeer misvattingen (“iedereen drinkt”) met feiten en werk aan sociale vaardigheden, zelfcontrole, beslissings- en probleemoplossende vaardigheden. Leer jongeren ook gezond omgaan met stress en moeilijke gevoelens – dat beschermt tegen verschillende vormen van risicogedrag.
- Blijf dicht bij de jongeren hun leefwereld
Praat over effecten die jongeren nú ervaren, niet over gezondheidsrisico’s in de verre toekomst. Erken dat middelen soms aantrekkelijk lijken, maar bespreek ook de risico’s op een realistische manier. Vermijd angstaanjagende beelden of overdreven dramatische verhalen – die werken averechts.
- Betrek ouders en context
Wanneer mogelijk, betrek ouders of andere belangrijke volwassenen. Hun invloed blijft groot, ook in de tienerjaren. Ondersteun hen in voorbeeldgedrag en communicatie over middelengebruik. Preventie-initiatieven die jongeren én hun ouders betrekken, zijn aantoonbaar effectiever.
- Kom regelmatig terug op het thema en blijf in gesprek
Preventie is geen eenmalige actie. Door het thema regelmatig te laten terugkomen in gesprekken en activiteiten, bouw je duurzaam bewustzijn op. Zo wordt verslavingspreventie een rode draad doorheen de tienerjaren – en maak je écht het verschil.