Van onderzoek naar beleid: 7 aanbevelingen rond gokreclame en -sponsoring

GAMSPON staat voor ‘gambling sponsorship’ en was een samenwerking tussen onderzoekers van de Universiteit Gent (vakgroepen Communicatiewetenschappen, Sportwetenschapen en Criminologie) en Sciensano.

Ook de gebruikersgroep speelde een belangrijke rol in het project. Die bestond uit beleidsmakers, ervaringsdeskundigen en experten uit preventie en hulpverlening. In een continue wisselwerking bespraken de betrokken onderzoekers, beleidsmakers en experten de onderzoeksresultaten en stemden ze de volgende onderzoeksfasen op elkaar af.

Het project combineerde verschillende onderzoeksmethoden. De onderzoekers voerden kwantitatieve studies uit (vragenlijstenonderzoek en experimenteel onderzoek) en verzamelden daarnaast kwalitatieve inzichten via diepte-interviews, focusgroepen en co-creatiesessies. In de laatste fase van het project legden ze de resultaten voor aan verschillende stakeholdergroepen om concrete beleidsaanbevelingen te formuleren.

In een eerste stap organiseerden de onderzoekers een co-creatieworkshop met 15 mensen uit beleid en praktijk. Samen brachten ze de concrete uitdagingen bij de toepassing van de huidige regelgeving rond gokreclame in kaart. Daarnaast bespraken ze mogelijke pistes voor een effectiever beleid. Vervolgens gingen de onderzoekers in twee focusgroepen in gesprek met zes mensen met eigen gokervaring, zodat de aanbevelingen beter aansloten bij de dagelijkse realiteit van mensen die rechtstreeks met gokreclame worden geconfronteerd. Tot slot brachten ze zeven academische experten samen in een co-creatiesessie om wetenschappelijke inzichten te integreren in de uiteindelijke beleidsaanbevelingen.

Op basis van deze onderzoeksresultaten formuleerden de onderzoekers zeven beleidsaanbevelingen:

De manier waarop gokken vandaag wordt geframed, draagt sterk bij aan de normalisering ervan. Termen zoals ‘spel’ en ‘spelen’ roepen associaties op met ontspanning, onschuld en plezier. Daardoor ervaren mensen gokken vaak als een normale vrijetijdsbesteding. Deze framing sluit aan bij de manier waarop de sector zichzelf profileert: als aanbieder van entertainment en maatschappelijke meerwaarde.

Zo blijft onderbelicht dat gokken in essentie draait om commerciële producten, waarbij winstmaximalisatie centraal staat en consumenten vrijwel altijd verliezen. Een bewust taalgebruik kan deze vertekening doorbreken. Vermijd daarom termen zoals ‘kansspelen’ en kies voor woorden die de commerciële en potentieel schadelijke aard van gokken expliciet benoemen, zoals ‘gokken’, ‘gokproducten’ en ‘consumenten’ die gokken.

Effectief gokbeleid moet gebaseerd zijn op onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek. Beleidsmakers, ervaringsdeskundigen en academische experten benadrukken dat dit onderzoek los moet staan van de gokindustrie om belangenvermenging te vermijden.

Onderzoek maakt het mogelijk om bestaande maatregelen te evalueren, risicogroepen te identificeren risicogroepen en gerichte interventies te ontwikkelen. Systematische dataverzameling over de impact van beleid op gedrag en normalisering blijft daarbij cruciaal.

Omdat gokproducten en marketingstrategieën vaak sneller evolueren dan wetgeving en onderzoek kunnen volgen, zijn continue opvolging en monitoring essentieel.

België beschikt al over relatief strenge regelgeving rond gokreclame en -sponsoring. Toch blijven gokoperatoren zichtbaar via uitzonderingen en achterpoortjes, zoals reclame via alternatieve kanalen, afgeleide merken en sponsoring in sport, media en digitale omgevingen.

Academische experten wijzen erop dat afzonderlijke maatregelen vaak onvoldoende effect hebben. Zodra één kanaal wegvalt, verschuift de sector naar andere media. Daarom pleiten experten voor een bredere systeemaanpak die het volledige ecosysteem van reclame, sponsoring en zichtbaarheid omvat.

Volgens beleidsmakers, ervaringsdeskundigen en academische experten is een totaalverbod de beste beleidskeuze is, omdat dit uitzonderingen en interpretatieverschillen voorkomt en zo zichtbaarheid via achterpoortjes tegengaat.

De experten zijn overwegend kritisch over de rol van de Nationale Loterij en hun vrijstelling van de regelgeving rondom gokreclame en -sponsoring. Ook de Nationale Loterij speelt namelijk een belangrijke rol bij de normalisering van gokken in de samenleving, onder meer door haar prominente reclame en de koppeling met goede doelen.

In een context waar de bezorgdheid rondom gokschade toeneemt, is deze uitzonderingspositie moeilijk te verantwoorden. Bovendien blijkt uit de nationale Gezondheidsenquête van Sciensano (2023-2024) dat loterij- en krasproducten de populairste gokproducten zijn in België. Daarom wordt aanbevolen om de Nationale Loterij aan dezelfde regels omtrent reclame en sponsoring te onderwerpen als andere gokoperatoren.

Regelgeving werkt alleen wanneer toezicht en handhaving voldoende sterk zijn. Momenteel kampt de Kansspelcommissie met een structureel tekort aan personeel en operationele middelen, terwijl de complexiteit van de goksector blijft toenemen.

Daarnaast roept de financieringsstructuur van de Kansspelcommissie vragen op over haar onafhankelijkheid, omdat die deels afhankelijk is van de sector die zij moet controleren. Ook het huidige sanctiebeleid schiet tekort: boetes zijn te laag om een afschrikkend effect te hebben en worden daardoor soms beschouwd als aanvaardbare bedrijfskosten. Bovendien worden boetes niet altijd geïnd. Meer capaciteit, betere digitale monitoringtools en strengere sancties zijn noodzakelijk om de regels effectief te laten werken.

Gokreclame en -sponsoring beperken zich niet tot de landsgrenzen. Buitenlandse operatoren, internationale sportcompetities en digitale platformen zorgen ervoor dat Belgische consumenten hieraan blootgesteld blijven.

Deze realiteit ondermijnt de impact van nationale regelgeving en versterkt de normalisering van gokken. Beleidsmakers, ervaringsdeskundigen en academische experten zijn het erover eens dat meer Europese en internationale afstemming noodzakelijk is, naar het voorbeeld van eerdere initiatieven rond tabaksreclame.

Preventiebeleid voor gokschade kan verschillende doelen hebben, zoals het creëren van bewustwording of het voorkomen van gokgedrag. Universele preventie kan bewustzijn creëren, maar is niet altijd effectief en kan soms zelfs averechts werken.

Communiceer daarom feitelijk over risico’s, zonder onbedoeld interesse in gokken aan te wakkeren. Brede preventie is vooral zinvol wanneer ze inzet op algemene weerbaarheid, bijvoorbeeld via onderwijs en jeugdwerk.

Daarnaast blijven selectieve interventies nodig voor specifieke risicogroepen. Die vereisen een duidelijke doelgroepafbakening en contextgevoelige boodschappen, die aansluiten bij hun leefwereld en gebaseerd zijn op wetenschappelijk bewijs.

Op 9 maart 2026 vond het slotevent van het GAMSPON-project plaats in De Krook in Gent. Het event richtte zich op beleidsmakers, hulpverleners, leerkrachten, onderzoekers en geïnteresseerde burgers.

De onderzoekers deelden er de belangrijkste inzichten uit drie jaar onderzoek, waaronder interviews met jongeren, de nationale Gezondheidsenquête van Sciensano en experimentele studies die de impact van gokreclame in kaart brachten. Ook lichtten ze de zeven beleidsaanbevelingen uitgebreid toe. Het event werd afgesloten met een panelgesprek met Arne Nilis (Beyond the Bet), Ronny Willemen (Integra-Limburg), Stefaan Van Hecke (Groen), Ine Van Cauwenberge (Kansspelcommissie) en Femke Wijgaerts (VAD).

Meer weten over het project, de resultaten of de aanbevelingen? Lees het volledige rapport. Heb je vragen over het GAMSPON-project? Contacteer dan de projectcoördinator prof. Liselot Hudders via Liselot.Hudders@UGent.be.

Bronnen

De Jans, S., Verdoodt, V., Hudders, L., Colman, C., De Graeve, S., Boone, C., Constandt, B., Braekman, E., Demarest, S., Hartmann, B., & Bouw, M. (2026). Gokreclame en -sponsoring in België: waar trekken we de grens? Beleidsaanbevelingen op basis van het GAMSPON-onderzoek.