Richting alcoholvrije ziekenhuizen

Steeds meer Vlaamse ziekenhuizen ontwikkelen een strenger alcoholbeleid. Meer dan tien Vlaamse ziekenhuizen zetten al stappen richting alcoholvrij of alcoholarm, waaronder het AZ Sint-Blasius, het AZ Groeninge en het Jessa Ziekenhuis. 

Uit een bevraging in het kader van de campagne ‘Is het altijd alcoholtijd?’ blijkt dat 8 op de 10 Vlamingen voorstander zijn van alcoholvrije ziekenhuizen. Tegelijk blijven er drempels bestaan om dit te veralgemenen, zoals inkomsten uit alcoholverkoop en de noodzaak om belangrijke stakeholders te overtuigen. 

Sinds 1 juli 2024 gelden in België strengere regels. Alcoholverkoop is verboden in ziekenhuizen, met uitzonderingen voor niet-gekoeld bier en niet-gekoelde wijn en voor consumptie ter plaatse in cafetaria’s. De huidige wetgeving laat dus nog ruimte voor alcoholverkoop in bepaalde vormen.  

Een traject richting een alcoholvrij ziekenhuis vertrekt best vanuit een gedragen alcoholbeleid. Wat je als ziekenhuis doet naar bezoekers, patiënten en medewerkers hangt nauw samen. Een sterk  alcoholbeleid bevat naast omgevingsinterventies ook afspraken en regels, zorg en begeleiding en sensibilisering voor deze drie doelgroepen. Daarnaast besteedt het aandacht aan andere aspecten, zoals de uitwerking van een zorgpad alcohol voor patiënten en een aanpak voor functioneringsproblemen door alcohol bij ziekenhuismedewerkers.  

Voor nieuwe maatregelen zijn een draagvlak en duidelijke communicatie essentieel. Patiënten moeten bijvoorbeeld op de hoogte zijn van de afspraken rond alcoholgebruik op de kamer. Sommige maatregelen kunnen gefaseerd geïmplementeerd worden. Ook is het belangrijk om vooraf mogelijke uitzonderingen vast te leggen, bijvoorbeeld bij palliatieve zorg. Tot slot vraagt het alcoholbeleid om opvolging en evaluatie, bijvoorbeeld via een werkgroep, feedback van medewerkers, patiënten en bezoekers. 

Een alcoholvrij ziekenhuis sluit aan bij de voorbeeldfunctie van ziekenhuizen als gezondheidscentrum..Vanuit zijn gezondheidsbevorderende opdracht hoort een ziekenhuis de consumptie van alcohol niet te faciliteren. Alcohol speelt immers een oorzakelijke rol bij meer dan 200 ziekten, letsels en andere gezondheidsproblemen Er is voldoende evidentie dat het beperken van de beschikbaarheid van alcohol schadelijk alcoholgebruik en alcoholgerelateerde schade kan helpen verminderen.^1,2 Voor de specifieke maatregel ‘alcoholvrij ziekenhuis’ is weinig rechtstreeks effectonderzoek beschikbaar, maar ze sluit wel aan bij bewezen principes zoals beperkter aanbod, minder zichtbaarheid, gezonde keuzes makkelijker maken en het denormaliseren van alcoholgebruik.