Wat leert de Preventiebarometer 2025 ons over alcohol- en drugpreventie in Vlaanderen?

Alcohol blijft sterk aanwezig in het dagelijkse leven van de Vlaming. 8 op de 10 volwassenen dronken het voorbije jaar alcohol. Ruim 4 op de 10 dronk minstens wekelijks en 4% dagelijks. 8% overschreed de preventieve richtlijn van 10 glazen per week. Alcohol blijft diep ingebed in onze cultuur. Positief: tegenover 2022 dronken minder mensen dagelijks alcohol en minder mensen overschreden de richtlijn.

Er zijn duidelijke verschillen tussen groepen. Mannen drinken vaker en riskanter: ze scoren hoger op indicatoren zoals zwaar episodisch drinken en een verhoogde AUDIT-C-score. Jongvolwassenen (18–24 jaar) drinken het vaakst veel op één moment; dagelijks gebruik komt vooral voor bij 65-plussers. Ook opleidingsniveau speelt een rol: hogeropgeleiden overschrijden vaker de preventieve richtlijn van tien glazen per week, zwaar episodisch drinken komt vaker voor bij lageropgeleiden.

Voor cannabis ligt het beeld anders. Ongeveer 29% van de volwassen Vlamingen gebruikte ooit cannabis, maar slechts 7% deed dat in het afgelopen jaar. Dat verschil is belangrijk: het wijst erop dat cannabisgebruik vaak experimenteel of tijdelijk is. Tegelijk gebruikt een kwart van de personen die cannabis het afgelopen jaar gebruikten, regelmatig (minstens maandelijks). Het laatstejaarsgebruik wijzigde niet tegenover de vorige Preventiebarometer. Cannabisgebruik is het hoogst bij 18-24-jarigen: 14% van hen gebruikte het afgelopen jaar.

In 2025 peilde de Preventiebarometer voor het eerst naar andere illegale drugs. Het gebruik blijft relatief beperkt: 8% gebruikte ooit cocaïne en ecstasy, 5% amfetamines en 2% ketamine.

Bijna 4 op de 10 mensen die het afgelopen jaar alcohol dronken, willen minderen. Een veel kleinere groep (4%) wil volledig stoppen. De intentie om te minderen neemt toe met de leeftijd. Mensen met riskant gebruik willen vaker minderen, maar niet vaker stoppen.

Motivatie alleen volstaat echter niet. Ongeveer 4 op de 10 mensen die willen minderen, twijfelen aan hun slaagkansen. Die lage eigen-effectiviteit komt vaker voor bij mensen die al riskant drinken.

Er is vooruitgang: tussen 2022 en 2025 steeg het aandeel mensen dat wil minderen van 24% naar 38%. Het aandeel mensen met weinig vertrouwen in eigen slaagkansen daalde. Dat wijst erop dat preventie-inspanningen effect hebben – maar ondersteuning blijft nodig.

Ook sociaal drinkgedrag veranderde. De meeste mensen ervaren weinig druk om te drinken. Tegenover 2022 waren er in 2025 minder mensen die het moeilijk vonden om alcohol te weigeren of om niet mee te drinken met vrienden. De meerderheid van de personen die ooit alcohol dronken ervaart weinig moeilijkheden om geen alcohol te drinken in sociale situaties. Helemaal stoppen met drinken wordt het vaakst als moeilijk ervaren (28%), gevolgd door geen alcohol drinken wanneer vrienden wel alcohol drinken (15%) en een alcoholische drank weigeren wanneer het aangeboden wordt (12%). Geen alcohol drinken in aanwezigheid van kinderen zoals op een schoolfeest of sportevent wordt door een klein deel als moeilijk ervaren (5%).

De kennis over alcohol blijft een gemengd beeld schetsen. De meeste mensen kennen de impact op mentale gezondheid en het risico op kanker. Maar de preventieve richtlijn die aanbeveelt om maximaal tien glazen alcohol per week te drinken, is minder bekend – net als enkele hardnekkige misverstanden, zoals “één glas wijn per dag is gezond”.

De Preventiebarometer peilde ook naar de houding van de bevolking tegenover beleidsmaatregelen. 71% vindt een reclameverbod voor alcohol belangrijk, 76% wil voedingswaarde op het etiket en 83% vindt de minimumleeftijd voor het kopen van alcohol optrekken naar 18 jaar belangrijk. Dat laatste steeg van 78% naar 83% tussen 2022 en 2025. De andere maatregelen werden in 2022 niet gemeten.

44% van de mensen die cannabis gebruiken, wil het gebruik de komende 12 maanden minderen of er volledig mee stoppen. Dat percentage ligt het hoogst bij 18- tot 24-jarigen. Driekwart is er zeker van dat dat lukt; een kwart twijfelt aan de eigen effectiviteit.

Veel mensen zijn goed geïnformeerd over de risico’s van cannabisgebruik. Een ruime meerderheid weet dat cannabis verslavend is en negatieve effecten heeft op geheugen en concentratie. Toch is er een opvallende blinde vlek: de wetgeving. Minder dan 4 op de 10 mensen weten dat cannabisgebruik in België niet legaal is vanaf 18 jaar. Die verwarring hangt samen met de complexe praktijk rond bezit en vervolging.

Ten slotte geeft 28% van de bevolking van 18 tot 64 jaar aan dat ze belangrijk vinden dat cannabisgebruik niet langer strafbaar zou zijn.

Voor alcohol:

• De resultaten bevestigen dat de alcoholnorm opschuift: meer mensen willen minderen, minder mensen ervaren sociale druk als moeilijk. Met preventie blijven we die norm verder verschuiven – waarbij alcohol drinken niet de standaard is. VAD ondersteunt dat onder meer via de campagnes Tournée Minérale en Is het altijd alcoholtijd?.
• De motivatie om minder te drinken of te stoppen stijgt, maar veel mensen twijfelen aan hun eigen slaagkansen. Sensibilisering alleen volstaat niet. Preventie moet zich ook richten op concrete situaties: omgaan met sociale druk, alcoholvrije momenten plannen, risicosituaties herkennen.
• VAD blijft pleiten voor een reclameverbod voor alcohol en een minimumleeftijd van 18 jaar. De Preventiebarometer toont aan dat daar in Vlaanderen een duidelijk draagvlak voor bestaat.

Voor cannabis en andere illegale drugs:

• Dat cannabisgebruik verslavend is en negatieve effecten heeft op geheugen en concentratie, weten de meeste Vlamingen. Over het wettelijk statuut is er veel minder kennis. Mensen informeren over het illegale karakter van cannabis en de mogelijke gevolgen blijft nodig – maar volstaat niet. De huidige wetgeving over bezit is niet eenduidig en draagt bij aan de verwarring. Een evenwichtige wetgeving die eenduidig wordt toegepast, is een basisvoorwaarde voor een coherent cannabisbeleid.
• Een tweede les: versterk preventie-interventies die de eigen effectiviteit aansterken, via selectieve preventie. Veel mensen willen minderen of stoppen, maar twijfelen of het hun lukt. De Druglijn biedt via kennistests, anonieme zelftests en een online zelfhulpprogramma laagdrempelige ondersteuning aan mensen die die stap willen zetten.

Lees hier het volledig rapport: Alcohol. Preventiebarometer 2025

Lees hier het volledig rapport: Cannabis en andere illegale drugs. Preventiebarometer 2025