Werken rond alcohol en drugs met asielzoekers en vluchtelingen
Onzekerheid over verblijfsdocumenten, traumatische ervaringen, migratieachtergrond en eenzaamheid maken asielzoekers en vluchtelingen extra kwetsbaar voor minder gezonde copingstrategieën. Het gebruik van alcohol en andere drugs kan er daar één van zijn. Om daar correct mee om te gaan, hebben begeleiders van asielzoekers en vluchtelingen nood aan meer ondersteuning. Ze hebben kennis nodig over de risico’s van gebruik, en inzichten in hoe middelengebruik te identificeren en te begeleiden, hoe door te verwijzen wanneer er nood is aan meer hulp, en hoe preventief te werken.
Als antwoord hierop maakte VAD – met projectsubsidies van het Federaal Agentschap voor de opvang van asielzoekers (Fedasil) – een aantal jaar geleden al een pakket bestaande uit een draaiboek om een alcohol- en drugbeleid uit te werken in de opvangcentra, en een toolkit met methodieken voor educatie en begeleiding. Beide documenten kregen recent een inhoudelijke update en een nieuwe opmaak.
Een beleid op maat
De eerste versie van het draaiboek kwam in 2017/2018 tot stand in een pilootproject waarbij het Fedasil-opvangcentrum van Sint-Truiden, het Rode Kruis-opvangcentrum in Sint-Niklaas en het LOI (lokaal opvanginitiatief) in Kruibeke betrokken waren. In die centra werden de verschillende pijlers van een alcohol- en drugbeleid uitgewerkt en getest. Dit gebeurde telkens onder begeleiding van het CGG-preventiewerk tabak, alcohol en andere drugs van de regio. Het draaiboek is vooral bruikbaar binnen de grotere opvangstructuren zoals de opvangcentra (OC), maar het is ook nuttig voor kleinere organisaties zoals de LOI.
Toolkit voor begeleiders
Naast het draaiboek, werd ook een toolkit uitgewerkt met educatieve en begeleidingsmethodieken. Begeleiders in de opvangstructuur kunnen hiermee aan de slag.
Het deel ‘begeleiding’ is opgebouwd volgens een stapsgewijze benadering. Dat gaat van het opmerken en bespreekbaar maken van gebruik, over het inschatten van een probleemsituatie en de daarbijhorende korte interventie, tot het doorverwijzen naar en ondersteuning bieden bij externe hulpverlening. Voor elk van deze stappen werden één of meerdere eenvoudige en laagdrempelige methodieken opgenomen in de toolkit.
Voor het educatief werken rond alcohol en andere drugs is er een spel voor jongeren en een infosessie voor volwassenen voorzien. Deze methodieken werden getest in de betrokken pilootcentra. Daarnaast bevat de toolkit ook educatieve methodieken rond groepsdruk, opvoedingsondersteuning en verslaving.
Download hier het draaiboek en de toolkit voor opvangcentra
Anderstalige infofiches
VAD biedt mensen met een migratieachtergrond – en hun begeleiders – ook al jarenlang productinformatie aan in de eigen talen van deze doelgroepen. Ook deze infofiches kregen in 2025 een update. Ze gaan dieper in op de effecten, risico’s en wetgeving van tabak, vapes, alcohol, medicatie, cannabis, speed & cocaïne, lachgas, gokken en gamen. Deze folders zijn beschikbaar in het Nederlands, Engels, Frans, Arabisch, Pools, Pasjtoe, Farsi, Turks, Somalisch, Roemeens, Oekraïens, Albanees, Russisch en Tigrinya. Deze laatste taal is nieuw.