Skip to main content
  • Home
  • Artikels
  • Verslavings
    preventie in de klas? De leerlijn voor het secundair onderwijs biedt houvast.

Verslavings
preventie in de klas? De leerlijn voor het secundair onderwijs biedt houvast.

Hoe ga je als school of leerkracht aan de slag rond thema’s zoals alcohol, tabak en vapen, gamen en andere digitale toepassingen, gokken, medicatie en cannabis en andere illegale drugs? Hoe geef je les over verslaving? Wanneer begin je ermee en hoe sluit je aan bij de leefwereld én de leerplannen van je leerlingen? De vernieuwde leerlijn verslavingspreventie van VAD en het Vlaams Instituut Gezond Leven (2025) biedt hierbij concrete ondersteuning aan scholen, leerkrachten en preventieprofessionals.

De leerlijn formuleert concrete leerdoelen per graad over wat je aan de leerlingen kan leren over het omgaan met deze middelen. Omdat roken, drinken, gamen, gokken of experimenteren met drugs vanaf een bepaalde leeftijd de leefwereld van kinderen en jongeren binnenkomt, is preventief werken belangrijk, ook op school. Dat kan je doen door in te zetten op een veilige en warme sfeer, het ondersteunen van bijvoorbeeld leerkrachten en zorgpersoneel, maar ook door de thema’s op het juiste moment en met de juiste toon te bespreken op klasniveau. Het doel? Leerlingen te ondersteunen bij het maken van gezonde keuzes, nu en later.

Materiaal
Leerlijn verslavingspreventie in het secundair onderwijs
Een praktisch instrument dat secundaire scholen ondersteunt bij het preventief werken rond alcohol, roken en vapen, gamen, gokken, medicatie en drugs.

Do’s en don’ts

Om impact te hebben in verslavingspreventie, moet je de juiste snaar raken.

Enkele voorbeelden:

  • Corrigeer foutieve sociale normen (zoals “iedereen doet het”)
  • Werk aan positieve copingvaardigheden (zoals sporten of wandelen om om te gaan met stress)

Andere zaken waar vaak spontaan aan gedacht wordt, werken net niet en vermijd je dus beter:

  • Focus niet op lange termijngevolgen waar leerlingen nu weinig boodschap aan hebben
  • Maak leerlingen niet bang voor dramatische gevolgen

De leerlijn biedt advies op drie niveaus: de school, de leerkracht en de lesinhoud.

Preventie is maatwerk. Hoe ondersteunt de leerlijn daarin?

Bespreek gevoelige thema’s zoals cannabis, drugs, gokken en psychoactieve medicatie pas wanneer ze deel uitmaken van de leefwereld van je leerlingen. Zo voorkom je dat je onbedoeld nieuwsgierigheid opwekt of normaliseert.

Toch kan je in iedere graad van het secundair onderwijs aan de slag met verslavingspreventie. Niet door in te zetten op kennis over middelen, maar wel door onderliggende sociale en emotionele vaardigheden te versterken. Dat werkt beschermend tegen risicogedrag, zoals middelengebruik, gamen en gokken. De basisfiche over verslavingspreventie helpt je hierbij, met aandacht voor onder meer emotieregulatie, impulscontrole, positieve copingvaardigheden, omgaan met sociale beïnvloeding, enzovoort. Dat zijn vaardigheden die ook bijdragen aan de mentale en fysieke gezondheid.

Thema’s als alcohol, tabak en vapen, gamen en andere digitale toepassingen maken al vanaf de eerste graad deel uit van de leefwereld van de meeste leerlingen. De themafiches in de leerlijn geven input en houvast om lessen over die specifieke thema’s op te bouwen voor de eerste tot de derde graad.

Om te bepalen of het zinvol is om de thema’s cannabis en andere illegale drugs, gokken en psychoactieve medicatie klassikaal te bespreken, kan je telkens eerst een handige flowchart doorlopen. De geformuleerde leerdoelen over deze thema’s situeren zich voornamelijk in de tweede en derde graad.

Benieuwd naar de andere gezondheidsthema’s?

Hier vind je die andere gezonde leerlijnen (over voeding, beweging, …) en hier bekijk je de bijhorende e-learnings.

Van leerdoel naar leermiddel

De leerlijn formuleert concrete leerdoelen op basis van wetenschappelijke literatuur en onderzoek én gelinkt aan de onderwijsdoelen. De leerdoelen zijn makkelijk te vertalen naar een klassikaal aanbod.

De verschillende leerdoelen worden gekoppeld aan bestaande materialen, visieteksten en methodieken of aan kant-en-klare lespakketten. Per themafiche vind je ook een overzicht terug met extra informatie voor leerlingen, voor leerkrachten en voor ouders.

Ter verbreding en inspiratie kunnen leerkrachten van uiteenlopende vakken aan de slag met het documentje voor ‘horizontale samenhang en differentiatie’, dat vanuit verschillende onderwijsdoelen de link legt met verslavingspreventie.

Met het gebruik van de leerlijn geef je invulling aan de pijler educatie van het drugbeleid op school. Aan de hand van de leerlijn kan je afstemmen met collega’s van andere graden en doordachte keuzes maken.

De insteek voor de leerlijn verslavingspreventie kwam tot stand in overleg met verschillende partnerorganisaties binnen het preventieve gezondheidsbeleid: VAD, Gezond Leven, Sensoa, VSV en MOEV – met ondersteuning vanuit het GO! Daarnaast gaf de pedagogische begeleidingsdienst van Katholiek Onderwijs Vlaanderen waardevolle feedback.

Het resultaat is een leerlijn die stevig onderbouwd is én aansluit bij de realiteit van scholen. Ze kadert binnen de bredere visie van de Gezonde School.