Skip to main content

Wat moet je weten over kinderen van ouders met een alcohol- of drugprobleem?

Als intermediair krijg je misschien te maken met kinderen van wie een ouder een alcohol- of drugprobleem heeft. Thuis is het vaak chaotisch en onvoorspelbaar. Toch blijven deze kinderen vaak onzichtbaar. Wat betekent zo’n thuissituatie voor hen? En hoe versterk je hun veerkracht? Op deze pagina vind je info, materialen en vorming om met hen in gesprek te gaan én gepast te handelen.

Voor wie is deze info?

Werk je met kinderen of jongeren? Als maatschappelijk assistent, jeugdhulpverlener, psycholoog, CLB-medewerker, leerkracht, jeugdwerker of hulpverlener? Dan kom je hen vast tegen: kinderen van ouders met een alcohol- of drugprobleem. Op deze pagina vind je info, materialen en vorming om die kinderen te herkennen en te steunen.

Over welke kinderen gaat het?

KOAP staat voor kinderen van ouders met een afhankelijkheidsprobleem. Het gaat om kinderen die opgroeien bij een ouder die regelmatig alcohol, drugs of pillen gebruikt en daar problemen mee heeft.

De term komt uit de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Hij sluit aan bij KOPP: kinderen van ouders met psychische problemen. KOAP vormen een deel van die bredere groep.

Over hoeveel kinderen gaat het? In Vlaanderen zijn er naar schatting 350.000 KOPP/KOAP-kinderen. Dat blijkt uit onderzoek bij de ontwikkeling van de Kindreflex. Het echte aantal ligt vermoedelijk nog hoger. Veel van deze kinderen blijven onzichtbaar. Daarom vragen ze jouw aandacht.

Waarom verdienen deze kinderen onze aandacht?

KOAP en KOPP lopen meer risico om later zelf een afhankelijkheidsprobleem of andere psychische problemen te krijgen. Toch krijgt niet elk kind problemen. Sommige kinderen zijn kwetsbaar. Andere ontwikkelen net sterke vaardigheden en veel veerkracht.

Wat maakt het verschil? De balans tussen risicofactoren en beschermende factoren.

Wat verhoogt het risico?

Ingrijpende jeugdervaringen laten vaak lang sporen na: lichamelijk, psychisch en sociaal. Denk aan:

  • opgroeien in een gezin met psychische problemen of een verslaving
  • verwaarlozing of mishandeling
  • echtscheiding of het verlies van een ouder
  • detentie, armoede of dakloosheid
  • pesten
  • jonge mantelzorg
  • moeilijke migratie-ervaringen

Hoe meer van die ervaringen, hoe groter het risico op gezondheids- en ontwikkelingsproblemen. Soms ontregelen ze ook het stresssysteem. Dan spreken we van ontwikkelingstrauma. Dat heeft gevolgen voor de ontwikkeling van de hersenen en voor hoe iemand later functioneert.

Wat beschermt kinderen?

  • een steunende omgeving: een positief gezinsklimaat, sociale steun en een ruim netwerk
  • een ouder zonder afhankelijkheidsprobleem, als bron van steun, stabiliteit en bescherming.
  • een zo normaal mogelijk gezinsleven. Vaste gewoonten en rituelen geven structuur en veiligheid: samen eten, op vakantie gaan, feestdagen vieren
  • inzicht in de problemen thuis
  • eigen kwaliteiten: een positieve persoonlijkheid, zelfstandigheid, relatievaardigheden, initiatief, creativiteit en humor