Gingerrapport 2025: inzichten uit de registratie van de Vlaamse alcohol- en drugpreventieactiviteiten

1. Sterkere focus op (lokale) overheden als sleutelpartners in preventie

Het aantal activiteiten met de overheid steeg tot 1773. In 2024 waren dat er nog 1498 (een stijging van 18%). Ook het aandeel van deze activiteiten in het totaal nam toe (met 3%).

Het gaat dan vooral over overleg en coachingsactiviteiten in functie van beleidsontwikkeling. Vooral intermediairs (gemeentelijk ambtenaar/dienst), bestuurders (college) en preventiewerkers worden betrokken bij deze preventieactiviteiten.

Het betrekken van besluitvormers, opinieleiders en beleidsmakers is cruciaal om te komen tot gedragen beslissingen en effectieve uitvoering.

De lokale omgevingsanalyse en implementatie van de vernieuwde VAD-methodiek ‘Samen voor een lokaal alcohol- en drugbeleid’, die aansluit bij de kadermethodiek Gezonde Gemeente, geeft een nieuwe impuls aan het preventief werken met deze setting.

2. Meer aandacht voor psychoactieve medicatie, tabak en gedragsverslavingen

De laatste drie jaar is er een duidelijke toenamen van activiteiten rond de thema’s psychoactieve medicatie, gamen, gokken en tabak. De inzet op deskundigheidsbevordering werpt zijn vruchten af. Met de toekomstige uitbreiding van het thema gamen naar schermgebruik zal het aantal activiteiten vermoedelijk nog verder toenemen. Naast welzijn en gezondheid is psychoactieve medicatie ook een belangrijk thema in de settings vrije tijd en cultuur en politie en justitie. Deze settings houden een groter risico in op niet-medisch medicatiegebruik

Daarnaast kwam het thema tabak nog nooit in zo’n groot aandeel van de preventieactiviteiten aan bod. Dat heeft onder meer te maken met de opkomst van vapes (al dan niet met cannabis) en de samenwerking met Vlaams Instituut Gezond Leven (VIGL) rond dit thema.

3. Coaching wordt steeds belangrijker

Coaching komt de laatste jaren steeds vaker voor. In 2025 valt 15% van alle preventieactiviteiten onder coaching. Het grootste deel van deze activiteiten gebeurt door de regionale preventiewerkers van de CGG’s. Afhankelijk van de vraag en noden binnen de organisatie werken zij mee aan de ontwikkeling van (onderdelen van) een alcohol- en drugbeleid.

Op Vlaams niveau worden diverse activiteiten als coaching geregistreerd, denk bijvoorbeeld aan preventieteams en settingwerkgroepen ter ondersteuning van preventiewerkers en nieuwsbrieven naar intermediairs, preventiewerkers en hulpverleners.

Op basis van de cijfers uit de activiteitenregistratie doen we enkele belangrijke beleidsaanbevelingen:

Investering in expertise en preventiematerialen is noodzakelijk

Uit het rapport blijkt dat de overgrote meerderheid van preventiewerkers gebruik maakt van VAD-materialen om middelenpreventie in Vlaanderen vorm te geven. Dit bevestigt de rol van VAD als expertisecentrum en partnerorganisatie. Het toont ook aan dat, naast een actieve inzet op implementatie en bereik, blijvende investeringen in expertiseopbouw en de ontwikkeling van kwaliteitsvolle materialen en methodieken noodzakelijk zijn.

Coaching: procesbegeleiding op maat loont

Op Vlaams niveau wordt sterk ingezet op een duurzame relatie met het netwerk van preventiewerkers. Deze coachingsactiviteiten zijn essentieel voor het uitdragen van een gedeelde visie en voor de implementatie van materialen en methodieken. Daarnaast wordt regionaal steeds meer ingezet op procesbegeleiding, zowel lokaal (steden en gemeenten) als binnen organisaties. Daarbij vervult de preventiewerker een dubbele rol: enerzijds als neutrale procesbegeleider en anderzijds als gespecialiseerde preventiewerker die inhoudelijke expertise binnenbrengt. Deze werkwijze zorgt voor een duurzame, doeltreffende en gedragen aanpak. Om voldoende ruimte te hebben voor dergelijke tijdsintensieve processen is een voldoende grote poule van preventiewerkers onontbeerlijk.

Blijven investeren in afstemming als bouwsteen voor meer impact in preventiewerk

Overleg en afstemming zijn cruciaal voor de impact van preventiewerk. Preventie is een gedeelde opdracht waarbij verschillende actoren elkaar ontmoeten vanuit hun eigen rol, expertise en maatschappelijke setting (Health in All Policies). Zonder afstemming dreigt versnippering. Met goede afstemming ontstaat net een krachtige gezamenlijke beweging (één verhaal, één richting) en voorkomen we dat partners naast of tegen elkaar werken. Zo wordt de juiste persoon op de juiste plaats ingezet en dubbel werk vermeden. Het verhoogt efficiëntie, versterkt samenwerking en maakt interventies sterker en consistenter.

Dank aan iedereen die het voorbije jaar preventieactiviteiten registreerde.

Lees het Gingerrapport van 2025