Skip to main content

Alcohol, drugs, medicatie, gamen en gokken bij cliënten CAW: hoe pak je dat aan?

Als CAW help je mensen met al hun vragen en problemen die te maken hebben met welzijn. Middelengebruik, gamen en gokken kan een (grote) impact hebben op verschillende levensdomeinen en het welzijn van cliënten. Ook voor het team brengt dit gebruik soms uitdagingen met zich mee. Hoe kan je als CAW hiermee omgaan? Hoe ondersteun je cliënten en hulpverleners? Op deze pagina vind je onderbouwde informatie, materialen en vorming over hoe je hiermee kan omgaan.

Voor wie zijn deze materialen bedoeld?

Iedereen binnen jullie CAW kan hiermee aan de slag: hulpverleners (crisisbegeleiding, JAC, justitieel welzijnswerk, onthaal, opvang, schuldbemiddeling, slachtofferhulp, woonbegeleiding, …), teamverantwoordelijken, beleidsmedewerkers, vrijwilligers, …

Waarom aandacht voor alcohol, illegale drugs, medicatie, risicovol gamen of gokken?

Een Centrum Algemeen Welzijnswerk begeleidt mensen met uiteenlopende welzijnsvragen. Denk aan financiële, administratieve, juridische of materiële problemen, maar ook aan persoonlijke, familiale en relationele moeilijkheden.

Alcoholgebruik, drugs, medicatiegebruik, gamen of gokken spelen daarbij vaak op de achtergrond mee en zijn verweven met de hulpvraag. Dat gebruik kan bestaande problemen versterken of zorgen voor nieuwe moeilijkheden op verschillende levensdomeinen. Bovendien bestaat er ook een risico op het ontwikkelen van een verslaving. Naast negatieve gevolgen voor de cliënt zelf, zijn er ook cliënten die lijden onder middelenproblemen in hun gezin.

Gebruik heeft ook gevolgen voor de dagelijkse werking van het CAW:

  • cliënten verschijnen niet op afspraken
  • cliënten zijn onder invloed moeilijk aanspreekbaar of er is sprake van verbale of fysieke agressie, waardoor de veiligheid van medewerkers in het gedrang komt             
  • het gebruik beïnvloedt de hulpvraag en bemoeilijkt de hulpverlening

Sommige cliënten praten open over hun gebruik. Anderen vrezen mogelijke gevolgen of ervaren drempels om dit thema aan te snijden.

Daarom loont het om proactief te vragen naar middelengebruik, gamen en gokken, bijvoorbeeld bij de intake. Merk je signalen op? Ga het gesprek aan. Hoe vroeger je signalen herkent en bespreekbaar maakt, hoe groter de kans op verandering.

Bij beginnende problemen heb je als hulpverlener vaak nog veel handelingsruimte. Vroeg ingrijpen voorkomt dat gespecialiseerde hulp nodig wordt.

Hoe ga je het gesprek aan met cliënten over alcohol, drugs, medicatie of gamen en gokken?

Als hulpverlener in een CAW kan je heel wat betekenen voor je cliënten die middelen  gebruiken, gokken of risicovol gamen:

  • je merkt (beginnende) middelenproblemen op
  • je informeert en sensibiliseert cliënten, versterkt hun motivatie om te veranderen of verwijst gericht door
  • je ondersteunt cliënten die in behandeling zijn in de gespecialiseerde hulpverlening
  • je kan ook de omgeving van iemand die gebruikt:  de partner, de ouders, de kinderen, broers en zussen ondersteunen in het omgaan met het gebruik

Welke stappen je opneemt, hangt af van je functie binnen het CAW en van de hulpverlening die al betrokken is bij de cliënt.

  • Als onthaalmedewerker kan je middelengebruik opmerken en inschatten, zonder ruimte voor diepgaand gesprek
  • Werk je rond schuldbemiddeling, dan maak je gokken bespreekbaar wanneer het impact heeft op de financiële situatie van de cliënt.
  • In crisis- of woonbegeleiding komt middelengebruik vaak sneller naar voren. Dat biedt meer kansen om het thema vroeg aan te pakken en te werken aan motivatie.

    Op zoek naar concrete gesprekstips en -methodieken?

    VAD ontwikkelde drie inspiratieboxen met gespreksmethodieken voor elke stap van begeleiding: van opmerken en aankaarten tot ernst inschatten, motiveren en doorverwijzen. De materialen zijn afgestemd op drie doelgroepen: volwassenen, jongeren en cliënten met een licht verstandelijke beperking.

    De inspiratieboxen geven je praktische tips en tools om het gesprek te starten. Je hebt geen gespecialiseerde kennis nodig over middelengebruik, gamen of gokken om ermee te werken. Breng je de thema’s open en zonder oordeel ter sprake, dan gaan de meeste cliënten in gesprek. Je krijgt ondersteuning via tips voor een motiverende gespreksstijl, meer dan 25 gespreksmethodieken en een duidelijk overzicht van materialen zoals brochures, educatieve pakketten, tests, screeningsinstrumenten en websites.

    Meer weten over Motiverende Gespreksvoering?

    Motiverende Gespreksvoering is specifiek ontwikkeld om te werken met mensen die weinig gemotiveerd zijn om hun gedrag te veranderen. Als je deze gespreksstijl toepast, vergroot je de kans dat de cliënt de veiligheid ervaart om bij zijn gebruik of gedrag stil te staan, open staat voor de informatie die je geeft, en motieven ontdekt om te veranderen. Je kan deze gespreksstijl gebruiken tijdens het volledige begeleidingsproces.

    Bij VAD kan je terecht voor vorming en ondersteuning om je deze gesprekstijl eigen te maken en in je eigen organisatie te implementeren.

    Hoe werk je aan een alcohol- en drugbeleid in het CAW?

    Het voorkomen, reageren op en beperken van problemen door middelengebruik, gamen of gokken kan niet opgevangen worden door één iemand alleen. Als hulpverlener sta je sterker als je kan terugvallen op een gemeenschappelijke aanpak in je CAW. Zo’n aanpak werk je uit in een alcohol- en drugbeleid.

    Wat is een alcohol- en drugbeleid? Dit is een samenhangend geheel van afspraken over hoe het CAW omgaat met alcohol en drugs. Het beleid baseert zich op vier pijlers:

    • afspraken en regels: wat kan en wat kan niet?  
    • zorg en begeleiding: hoe gaan hulpverleners in gesprek over middelengebruik en wanneer verwijzen we door?
    • educatie: hoe worden cliënten gesensibiliseerd en geïnformeerd?
    • omgevingsinterventies: welke algemene én druggebonden maatregelen kunnen we nemen om een zo veilig mogelijke omgeving voor onze cliënten te creëren? Check de online inspiratietool omgevingsinterventies

    Je werkt dus proactief en anticipeert op mogelijke probleemsituaties. Zo voorkom je problemen als gevolg van middelengebruik, risicovol gamen of gokken én weet je hoe je hierop kan reageren wanneer ze zich voordoen.

    Ondersteuning nodig ?

    Heb je als team interesse in een opleiding op maat? Dan kan je een in-company opleiding aanvragen bij  de preventiewerker tabak, alcohol en andere drugs verbonden aan het CGG van jouw regio .

    Meer weten over effecten en risico’s?

    Ben je benieuwd naar de effecten en risico’s van een specifiek product? Raadpleeg dan het Drugs ABC van De Druglijn.