Skip to main content

Alcohol, drugs, medicatie, gamen en gokken bij cliënten: hoe pak je dat aan?

Als dienst voor gezins- en thuiszorg ondersteun je mensen die door een zorgbehoefte hulp nodig hebben in hun thuissituatie. Gebruik van alcohol, drugs of psychoactieve medicatie is niet altijd problematisch, maar brengt wel risico’s mee. Voor de gezondheid en zelfredzaamheid van cliënten. En soms ook voor de werking en veiligheid van medewerkers. Hoe ga je daar als dienst zorgvuldig mee om? Hoe bied je tegelijk houvast aan cliënten én aan je team?  Op deze pagina vind je onderbouwde informatie, praktische materialen en vorming om met middelengebruik in de thuis- en gezinszorg om te gaan.

Voor wie zijn deze materialen bedoeld?

Iedereen binnen jullie dienst voor gezins- of thuiszorg kan hiermee aan de slag: huishoudhulp, zorgkundige, coördinator, teamverantwoordelijke, …

Waarom aandacht voor alcohol, illegale drugs, medicatie, risicovol gamen of gokken?

Als dienst voor thuis- en gezinszorg werken jullie in de leefomgeving van de cliënt. Vaak gaat het om mensen die tijdelijk of langdurig zorg en ondersteuning nodig hebben door lichamelijke of psychische klachten. Middelengebruik hoeft niet meteen problematisch te zijn, maar het kan bestaande klachten versterken of nieuwe problemen veroorzaken.

Denk aan gezondheidsproblemen, valincidenten, vergeetachtigheid, psychische klachten, financiële zorgen of onrust binnen het gezin. Ook het risico op het ontwikkelen van een verslaving speelt mee. De gevolgen raken niet alleen de cliënt zelf. Partners en kinderen maken zich soms zorgen en spreken medewerkers daarop aan.

Medewerkers vangen die signalen op. Ze voelen dat er iets speelt. Tegelijk ervaren ze drempels om die signalen te benoemen of door te geven aan hun verantwoordelijke. Wat zeg je wel? Wat niet? En wanneer trek je aan de bel?

Middelengebruik heeft ook een directe impact op de werking van de dienst:

  • de medewerker staat voor een gesloten deur en de zorg kan niet doorgaan
  • de cliënt is onder invloed moeilijk aanspreekbaar of stelt grensoverschrijdend gedrag, wat de veiligheid onder druk zet
  • afspraken worden overtreden, zoals het gebruik of de aanwezigheid van illegale drugs tijdens de zorg, of druk uitoefenen op de medewerker om alcohol mee te brengen; medewerkers voelen zich hierdoor onveilig

Dat alles zet de kwaliteit en continuïteit van de zorg onder spanning. Voor individuele medewerkers én voor het team is het vaak zoeken naar hoe je hier correct, veilig en professioneel mee omgaat.

Hoe ga je het gesprek aan met cliënten over alcohol, drugs, medicatie of gamen en gokken?

Als je bij cliënten thuiskomt, kom je erg dichtbij de mensen. Je ziet signalen en problemen die voor anderen in het netwerk vaak verborgen blijven. Thuiszorgmedewerkers zijn vaak de eersten die merken dat middelengebruik, game- of gokgedrag van cliënten uit de hand loopt. En negatieve gevolgen heeft voor de cliënt en/of zijn omgeving. Je bent bezorgd over de impact van het gebruik of gedrag op de gezondheid van de cliënt, op de omgeving en eventueel ook op je eigen veiligheid.

Door deze signalen op te merken en deze bespreekbaar maken vanuit deze bezorgdheid kan je al heel wat betekenen voor de cliënt. Niet alleen toon je dat je bezorgd bent, je geeft ook een signaal dat je merkt dat het minder goed gaat en dat het gebruik dus ook voor nadelen zorgt. Dit kan voor inzicht zorgen bij de cliënt. Je kan dan ook aftoetsen in welke mate iemand openstaat voor hulp en hiervoor samenwerken met en doorverwijzen naar verdere hulpverlening.

Het loont dus zeker de moeite om het gesprek aan te gaan over middelengebruik, gamen en gokken. Hoe vroeger je signalen opmerkt en bespreekbaar maakt, hoe meer verandering er nog mogelijk is.

    Hoe breng je een bezorgdheid ter sprake?

    1. Vraag toestemming
      “Vind je het oké als ik iets zeg waar ik bezorgd over ben?”
    2.  Benoem de signalen die je bezorgd maken concreet en zonder te oordelen
      “De laatste keer dat we samen boodschappen deden, schrok ik van de hoeveelheid alcohol die je in het karretje legde. Ik heb er toen niks over gezegd, maar er nadien wel nog over nagedacht.”
    3. Lok een reactie uit door een vraag te stellen
      “Wat vind jij van mijn bezorgdheid?”
    Wil je meer tips over hoe je het gesprek kan aangaan? Check dan de fiches voor thuiszorgmedewerkers en leidinggevenden

    Vormingen voor medewerkers en leidinggevenden

    VAD organiseert jaarlijks de opleiding ‘Omgaan met alcohol- en andere verslavingsproblemen bij cliënten in de thuiszorg’ voor leidinggevenden.  Voor meer informatie raadpleeg onze vormingskalender.

    In samenwerking met het vormingsfonds thuiszorg van Diverscity organiseren we ook halve dagen opleiding voor thuiszorgmedewerkers van lokale besturen. Deze kan je aanvragen via het vormingsfonds.

    Wil je een in-house opleiding op maat van je medewerkers? Stel dan je vraag aan de CGG-preventiewerkers.

    Vind hun contactgegevens in de doorverwijsgids
    Volg gratis de online vorming

    ‘Een kwaliteitsvol alcohol- en drugbeleid in je organisatie’

    Een alcohol- en drugbeleid op maat van je dienst?

    Met de leidraad ‘Een alcohol- en drugbeleid in de thuis- en gezinszorg’ kan je stap voor stap een aanpak op maat uitwerken. Er is ook een fiche voor medewerkers en voor leidinggevenden met concrete tip om je bezorgdheid te tonen en grenzen te stellen. 

    Juridische vragen?

    Wat is je verantwoordelijkheid wanneer een cliënt onder invloed is en nog met de wagen wil vertrekken? En kan je aansprakelijk zijn als die cliënt onderweg een ongeval veroorzaakt? Raadpleeg de juridische handvatten.

    Hoe werk je aan een alcohol- en drugbeleid in de thuis- en gezinszorg?

    Het voorkomen, reageren op en beperken van problemen door middelengebruik, gamen of gokken kan niet opgevangen worden door één iemand alleen. Als thuiszorgmedewerker sta je sterker als je kan terugvallen op een gemeenschappelijke aanpak in je organisatie.  Zo’n aanpak werk je uit in een alcohol- en drugbeleid op maat van je dienst.

    Wat is een alcohol- en drugbeleid? Dit is een samenhangend geheel van afspraken over hoe je dienst omgaat met alcohol en drugs. Het beleid baseert zich op vier pijlers: afspraken en regels, zorg en begeleiding, educatie en omgevingsinterventies. 

    Je denk dus na over welke regels en afspraken er nodig zijn rond middelengebruik, wat jullie doen als jullie je zorgen maken over het gebruik of gedrag van cliënten, welke hulp jullie aan hen willen bieden en wanneer jullie gaan doorverwijzen, welke informatie jullie willen meegeven aan cliënten, …

    Je werkt proactief en anticipeert op mogelijke probleemsituaties. Zo voorkom je problemen als gevolg van middelengebruik, risicovol gamen of gokken én weet je hoe je hierop kan reageren wanneer ze zich voordoen.

    Ondersteuning nodig?

    Je kan je gratis laten coachen bij het uitwerken of updaten van een alcohol- of drugbeleid. Een preventiewerker tabak, alcohol en andere drugs verbonden aan het CGG van jouw regio begeleidt je dan gedurende dit proces.

    Vind hun contactgegevens in de doorverwijsgids
    Meer weten over effecten en risico’s?

    Ben je benieuwd naar de effecten en risico’s van een specifiek product? Raadpleeg dan het Drugs ABC van De Druglijn.

    Of volg gratis één van de online cursussen productinfo