Middelen–
gebruik, gokken en gamen in Vlaanderen anno 2025

Uit de nationale gezondheidsenquête van Sciensano (2023) bleek dat 8 op de 10 volwassenen (18-64 jaar) het afgelopen jaar alcohol dronk. Dat was minder dan 10 jaar eerder maar dit bleek geen significant dalende trend. Een positieve evolutie zagen we in dagelijks alcoholgebruik. Dat daalde sterk van 12% in 2013 naar 5% in 2023. Dagelijks drinken kwam vaker voor bij mannen (6%) en bij 45-plussers.

Volwassenen dronken gemiddelde ongeveer 10 glazen per week. Dat veranderde de afgelopen tien jaar niet. 16% van de volwassenen dronk meer dan de preventieve richtlijn voorschrijft, namelijk meer dan 10 glazen per week. Over tien jaar bekeken bleef dit cijfer stabiel. Minder positief was dat bij 22% van de drinkende volwassenen het alcoholgebruik ooit problematisch was – goed voor zo’n 886.500 Vlamingen. Dit aandeel steeg sterk tegenover 2018 (14%) en 2013 (10%), en lag dubbel zo hoog bij mannen (29%) als bij vrouwen (15%).

Bij jongeren (12-18 jaar) daalde het alcoholgebruik de afgelopen tien jaar duidelijk, zo bleek uit de VAD-leerlingenbevraging. Het laatstejaarsgebruik nam af van 58% in het schooljaar 2013-2014 naar 43% in het schooljaar 2023-2024. Regelmatig gebruik daalde van 14% naar 10%. Ook positief was dat de gemiddelde startleeftijd voor alcoholgebruik steeg van 14 naar 14,8 jaar. Daartegenover stond dat riskante gebruikspatronen zoals bingedrinken of dronkenschap deze dalende tendens niet volgden.

In 2021 was alcoholgebruik in Vlaanderen verantwoordelijk voor 2.064 overlijdens. Dit betekende 3% van de totale sterfte en kwam overeen met 49.508 verloren levensjaren door alcoholgebruik. Tegenover 2013 steeg het aantal overlijdens met 18%. Personen van 45-64 jaar waren verantwoordelijk voor 30% van het totaal aantal overlijdens.

8% van de volwassenen van 18-64 jaar nam in de twee weken voor de bevraging een slaap- of kalmeringsmiddel. Dat was volgens de nationale gezondheidsenquête van Sciensano (2023) vergelijkbaar met tien jaar eerder (9%). Meer vrouwen (10%) dan mannen (6%) gebruikten een slaap- of kalmeringsmiddel. Vooral ouderen van 65 jaar en ouder gebruikten de afgelopen twee weken slaap- en kalmeermiddelen (23%). Het verschil met 2013 (30%) was groot maar niet significant.

Onderzoek van Solidaris toonde aan dat bij ouderen die in een woonzorgcentrum verbleven, het gebruik van antidepressiva hoog ligt. 54% van de bewoners kreeg minstens eenmaal antidepressiva in 2024. In bijna de helft van de gevallen ging het om chronisch gebruik.

Bij jongeren in het secundair onderwijs nam volgens de VAD-leerlingenbevraging het laatstejaarsgebruik van slaap- of kalmeermiddelen de laatste tien jaar toe (van 6% naar 9%) terwijl het gebruik van ADHD-medicatie stabiel bleef op 6%. Meer meisjes (12%) dan jongens (6%) gebruikten het laatste jaar slaap- of kalmeringsmiddelen. ADHD-medicatie werd door meer jongens (7%) dan meisjes (4%) gebruikt.

De afgelopen tien jaar nam experimenteren (ooitgebruik) met cannabis bij volwassenen sterk toe. Volgens de nationale gezondheidsenquête van Sciensano gebruikte 31% ooit cannabis in 2023, tegenover 14% in 2013. In 2023 gebruikte 7% het afgelopen jaar cannabis, in 2013 was dat nog 3%. Ook het recent gebruik van cannabis (afgelopen maand) steeg van 2% naar 5% in 2023. Cannabisgebruik kwam vooral voor bij mannen en bij personen jonger dan 45 jaar.

26% van de volwassenen die de laatste maand cannabis gebruikten, probeerden al eens te stoppen met cannabisgebruik. 10% ondernam die stoppoging in de afgelopen 12 maanden.

Voor het eerst werd het CBD-gebruik gemeten: 2% gebruikte het afgelopen jaar CBD, vooral mensen jonger dan 45.

Bij jongeren in het secundair onderwijs bleef cannabis volgens de VAD-leerlingenbevraging het meest gebruikte illegale middel, maar het gebruik daalde. In het schooljaar 2023-2024 rapporteerde 8% ooitgebruik en 6% laatstejaarsgebruik, tegenover respectievelijk 18% en 14% in het schooljaar 2013-2014. Tegenover tien jaar geleden waren er nu minder leerlingen die zeiden dat ze gemakkelijk cannabis kunnen verkrijgen (26% versus 18%).

Uit het Drugvibes-onderzoek van Sciensano (2024) bleek dat cannabis ook de meest gebruikte illegale drug bleef bij mensen die drugs gebruiken: 75% gebruikte het afgelopen jaar cannabis, 58% de afgelopen maand. De laatste keer dat ze cannabis gebruikten nam 27% van de personen uitsluitend cannabis, 57% gebruikte dan ook tabak/nicotine en 50% gebruikte ook alcohol. Mensen gebruikten het vaakst cannabis in huiselijke context (92%), op een muziekfestival of feest (65%) of in de natuur (61%). Ook in de publieke ruimte (op straat, in een park…) gebruiken kwam bij meer dan de helft voor (56%).

Nog een belangrijke trend om te melden is dat cannabisproducten tussen 2013 en 2023 sterker werden: het THC-gehalte steeg in marihuana van 10% naar 13% en in hasj van 15% naar 20%.

Het gebruik van illegale drugs zoals cocaïne en xtc bleef relatief laag in de algemene bevolking, maar nam wel toe, zo bleek uit de nationale gezondheidsenquête van Sciensano. In 2023 gebruikte 1,6% van de volwassenen het afgelopen jaar cocaïne. Dat was een toename vergeleken met 0,5% in 2013. Het gebruik van xtc/MDMA steeg in deze periode van 0,2% naar 1,5%.

Uit het Sciensano Drugvibes-onderzoek (2024) bleek dat xtc vooral werd gebruikt op festivals en feesten (87%), gevolgd door clubs en bars (51%). Cocaïne werd zowel op feestlocaties (68%) als thuis (62%) gebruikt. Polydruggebruik was de norm: bij de laatste keer cocaïnegebruik combineerde 88% van de personen die dit gebruikten, cocaïne met alcohol; bij xtc was dat 63%. Van de personen die illegale drugs gebruiken gebruikte 28% het afgelopen jaar NPS, 23% gebruikte ketamine en 4% GHB.

In gespecialiseerde behandelingscentra in Vlaanderen nam het aandeel nieuwe behandelingen tussen 2015 en 2024 voor cocaïne toe van 9% naar 15%. Voor stimulantia (8%) waaronder zowel speed als xtc/MDMA valt, bleef het aandeel nieuwe behandelepisodes stabiel.

Gokken piekt tijdens grote sportevents

Sinds 2018 onderzocht de nationale gezondheidsenquête van Sciensano de prevalentie van gokken. In 2023 gokte 34% van de volwassenen het afgelopen jaar minstens één keer, waarvan 7% wekelijks. Dit was in 2018 vergelijkbaar. Gokken kwam vooral voor bij mannen en bij 45-54-jarigen. Loterijspelen bleven het populairst (32%). Offline gokken (29%) kwam nog steeds meer voor dan online gokken (18%). Wel was er tussen 2018 en 2023 een sterke stijging van online gokken: in 2018 gokte 10% van de volwassenen het laatste jaar online, in 2023 ging het om 18%.

3% liep risico op gokverslaving. Tegenover 2018 was er geen verschil. Bij 18-24-jarigen (6%) en mannen (3%) kwam risico op gokverslaving het meest voor.

De cijfers van de VAD-leerlingenbevraging toonden dat ook jongeren vooral gokken op loterijspelen: in het schooljaar 2023-2024 speelde 9% op krasloten, 5% speelde met de lotto en 5% deed aan sportweddenschappen. Het gebruik van krasloten en lotto daalde in vergelijking met 2013-2014. Het spelen op sportweddenschappen bleef stabiel.

Tijdens grote sportevenementen wordt er veel gegokt. Zo werden in de zomer van 2024 tijdens het EK voetbal 108.029 nieuwe online spelersrekeningen geopend. Er werd 266 miljoen euro online ingezet en 58 miljoen offline. Tijdens de Olympische Spelen in de zomer van 2024 werd online voor een totale inzet van 104 miljoen gegokt. Offline bedroeg de inzet 23 miljoen euro.

Meer gamen en riskant gamen blijven aandachtspunten bij jongste leerlingen

Uit de IMEC Digimeter (2024) bleek dat 56% van de volwassenen minstens maandelijks gamet. Tegenover tien jaar eerder in 2014 (62%) was dat een daling. Gamen gebeurde vooral op de smartphone. Volgens de nationale gezondheidsenquête van Sciensano (2023) besteedden volwassenen gemiddeld 24 minuten per dag aan gamen; bij 18-24-jarigen liep dit op tot 70 minuten.

Bij jongeren daalde het gamen de voorbije tien jaar. Volgens de VAD-leerlingenbevraging  gamede 62% van de jongeren in de week voor de bevraging in 2023-2024 (tegenover 80% in 2013-2014). 37% speelde minder dan 7 uur per week, terwijl 26% meer dan 7 uur gamede. Vooral 12-14-jarigen besteden veel tijd aan gamen (29% meer dan 7 uur per week). Riskant gamegedrag bleef de afgelopen tien jaar onder jongeren stabiel op 9% en kwam vaker voor bij jongens en bij jongere leerlingen.

Er is weinig zicht op hulpvragen rond gamen. Wel werd de Druglijn-zelftest voor jongeren 4,5 keer vaker ingevuld in 2024 (13.629 keer) dan tien jaar geleden (2.965). De test voor volwassenen kende een lichte daling.

Check alle factsheets bij de gerelateerde materialen onder dit artikel.