Skip to main content

Alcohol, drugs, medicatie, gamen en gokken bij cliënten OCMW: hoe pak je dat aan?

Als sociale dienst biedt je laagdrempelige hulp aan op heel wat verschillende levensdomeinen (financiën, administratie, juridische hulp, activering, woonbegeleiding, psychosociale begeleiding, gezondheid,…), verken je sociale rechten en verwijs je door naar passende hulp- en dienstverlening. Je werkt met een kwetsbare doelgroep, waarbij gebruik een (grote) impact kan hebben op deze levensdomeinen en op het welzijn van cliënten. Ook voor het team brengt dit gebruik soms uitdagingen met zich mee. Hoe kan je als sociale dienst hier gepast mee omgaan? Hoe ondersteun je cliënten en maatschappelijk werkers? Op deze pagina vind je onderbouwde informatie, materialen en vorming over hoe je hiermee kan omgaan.

Voor wie zijn deze materialen bedoeld?

Iedereen binnen jullie sociale dienst kan hiermee aan de slag: maatschappelijk werkers, teamverantwoordelijke, diensthoofd, beleidsmedewerkers, …

Waarom aandacht voor alcohol, illegale drugs, medicatie, risicovol gamen of gokken?

Als maatschappelijk werker begeleid je vaak kwetsbare mensen met een complexe problematiek. Soms kampen zij ook met alcohol- of andere drugproblemen, overmatig medicatiegebruik, problematisch gamen of gokken.

Dit gebruik kan voor heel wat problemen zorgen op verschillende levensdomeinen of bestaande problemen versterken. Denk maar aan financiële problemen, gezondheidsproblemen, psychosociale problemen, werk, wonen, … Daarnaast lopen ze een risico op het ontwikkelen van een verslaving. De cliënt kan hier zelf last van ondervinden, maar ook hun omgeving kan eronder lijden.

Daarnaast kan het gebruik van cliënten ook een impact hebben op jullie werking:

  • cliënten komen niet opdagen op hun afspraak
  • cliënten zijn onder invloed niet aanspreekbaar of er is sprake van verbale of fysieke agressie, waardoor de veiligheid van medewerkers in het gedrang komt
  • gebruik is in die mate aanwezig dat het een impact heeft op de hulpvraag van de cliënt

Daardoor komt een goede dienstverlening mogelijks in het gedrang. Als maatschappelijk werker en als team is het niet steeds eenvoudig om hiermee om te gaan.

Cliënten komen met andere hulpvragen dan hun gebruik bij je aankloppen. Maar gebruik is vaak onderliggend aanwezig bij een groot aantal cliënten. Sommige cliënten zijn open over hun gebruik. Andere cliënten vrezen voor mogelijke gevolgen (bv. financiële gevolgen) of ervaren andere drempels om hierover te praten.

Het loont dus zeker de moeite om proactief (bv. bij intake) te vragen naar middelengebruik, gamen en gokken en om bij signalen het gesprek aan te gaan. Hoe vroeger je signalen opmerkt en bespreekbaar maakt, hoe meer verandering er nog mogelijk is. Bij een beginnende problematiek heb je als maatschappelijk werker vaak nog heel wat mogelijkheden. Als je dan ingrijpt, is een meer gespecialiseerde aanpak vaak niet nodig.

Hoe ga je het gesprek aan met cliënten over alcohol, drugs, medicatie of gamen en gokken?

Als maatschappelijk werker kan je een belangrijke rol spelen bij alcohol- en drugproblemen. Je informeert en sensibiliseert cliënten, merkt signalen op, schat problemen in, motiveert tot gedragsverandering, verwijst door en biedt ondersteuning tijdens en na een behandeling.

Welke stappen je opneemt, hangt af van je functie binnen het OCMW en van de hulpverlening die al betrokken is bij de cliënt.

  • Als onthaalmedewerker kan je middelengebruik opmerken en inschatten, maar neem je geen verdere begeleiding op.
  • Werk je rond budgetbeheer of schuldbemiddeling, dan maak je middelengebruik bespreekbaar wanneer het impact heeft op de hulpvraag of de financiële situatie.
  • In arbeids- of woonbegeleiding komt middelengebruik vaak sneller naar voren. Dat biedt meer kansen om het thema vroeg aan te pakken.

    Op zoek naar concrete gesprekstips en -methodieken?

    VAD ontwikkelde drie inspiratieboxen met gespreksmethodieken voor elke stap van begeleiding: van opmerken en aankaarten tot ernst inschatten, motiveren en doorverwijzen. De materialen zijn afgestemd op drie doelgroepen: volwassenen, jongeren en cliënten met een licht verstandelijke beperking.

    De inspiratieboxen geven je praktische tips en tools om het gesprek te starten. Je hebt geen gespecialiseerde kennis nodig over middelengebruik, gamen of gokken om ermee te werken. Breng je de thema’s open en zonder oordeel ter sprake, dan gaan de meeste cliënten in gesprek. Je krijgt ondersteuning via tips voor een motiverende gespreksstijl, meer dan 25 gespreksmethodieken en een duidelijk overzicht van materialen zoals brochures, educatieve pakketten, tests, screeningsinstrumenten en websites.

    Meer weten over Motiverende Gespreksvoering?

    Motiverende Gespreksvoering is specifiek ontwikkeld om te werken met mensen die weinig gemotiveerd zijn om hun gedrag te veranderen. Als je deze gespreksstijl toepast, vergroot je de kans dat de cliënt de veiligheid ervaart om bij zijn gebruik of gedrag stil te staan, open staat voor de informatie die je geeft, en motieven ontdekt om te veranderen. Je kan deze gespreksstijl gebruiken tijdens het volledige begeleidingsproces.

    Bij VAD kan je terecht voor vorming en ondersteuning om je deze gesprekstijl eigen te maken en in je eigen organisatie te implementeren.

    Volg gratis de online vorming

    ‘Motiverende Gespreksvoering’

    Tweedaagse opleiding VVSG-VAD

    VAD organiseert samen met VVSG twee keer per jaar de opleiding ‘Omgaan met alcohol- en drugproblemen bij je OCMW-cliënten’. In deze tweedaagse opleiding leer je verslavingsgedrag bij cliënten beter te begrijpen en ermee omgaan, signalen van problematisch gebruik herkennen en   krijg je tips en methodieken mee om hierover in gesprek te gaan met je cliënt en de ernst in te schatten.

    Heb je als team interesse in deze opleiding? Of in een opleiding op maat? Dan kan je een in-company opleiding aanvragen bij de CGG-preventiewerkers.

    Vind hun contactgegevens in de doorverwijsgids
    Volg gratis de online vorming

    ‘Een kwaliteitsvol alcohol- en drugbeleid in je organisatie’

    Een alcohol- en drugbeleid op maat van je OCMW?

    De leidraad ‘Wegijzer voor een alcohol- en drugbeleid op de sociale dienst van het OCMW’ helpt je hierbij. In dit draaiboek vind je concrete handvatten, methodieken, praktijkvoorbeelden en tips om een aanpak uit te werken op maat van jullie werking, cliënten én medewerkers. 

    Juridische vragen?

    Wat is je verantwoordelijkheid wanneer een cliënt onder invloed op de afspraak verschijnt en met de wagen wil vertrekken? En kan je aansprakelijk zijn als die cliënt onderweg een ongeval veroorzaakt? Raadpleeg deze juridische handvatten.

    Hoe werk je aan een alcohol- en drugbeleid in het OCMW?

    Het voorkomen, reageren op en beperken van problemen door middelengebruik, gamen of gokken kan niet opgevangen worden door één iemand alleen. Als maatschappelijk werker sta je sterker als je kan terugvallen op een gemeenschappelijke aanpak in je OCMW. Zo’n aanpak werk je uit in een alcohol- en drugbeleid.

    Wat is een alcohol- en drugbeleid? Dit is een samenhangend geheel van afspraken over hoe het OCMW omgaat met alcohol en drugs. Het beleid baseert zich op vier pijlers:

    • afspraken en regels: wat kan en wat kan niet op onze sociale dienst? 
    • zorg en begeleiding: hoe worden cliënten met een middelenproblematiek op onze dienst begeleid? 
    • educatie: hoe worden cliënten gesensibiliseerd en geïnformeerd? 
    • omgevingsinterventies: welke algemene én druggebonden maatregelen kunnen we nemen om een zo veilig mogelijke omgeving voor onze cliënten te creëren? Check de online inspiratietool omgevingsinterventies

    Je werkt dus proactief en anticipeert op mogelijke probleemsituaties. Zo voorkom je problemen als gevolg van middelengebruik, risicovol gamen of gokken én weet je hoe je hierop kan reageren wanneer ze zich voordoen.

    Ondersteuning nodig?

    Je kan je gratis laten coachen bij het uitwerken of updaten van een alcohol- of drugbeleid. Een preventiewerker tabak, alcohol en andere drugs verbonden aan het CGG van jouw regio begeleidt je dan gedurende dit proces.

    Vind hun contactgegevens in de doorverwijsgids
    Meer weten over effecten en risico’s?

    Ben je benieuwd naar de effecten en risico’s van een specifiek product? Raadpleeg dan het Drugs ABC van De Druglijn.

    Of volg gratis één van de online cursussen productinfo