Skip to main content

Alcohol en psychoactieve medicatie in het woonzorg–
centrum:
hoe pak je dat aan?

Als woonzorgcentrum bied je een leefomgeving voor ouderen die niet meer thuis kunnen wonen, en permanent verzorging of verpleging nodig hebben. Het gebruik van psychoactieve medicatie of alcohol hoeft niet meteen problematisch te zijn, maar kan wél risico’s inhouden voor hun gezondheid, gedrag en zelfredzaamheid. Ook voor het team brengt dit soms uitdagingen met zich mee. Hoe kan je als woonzorgcentrum hier gepast mee omgaan? Hoe ondersteun je bewoners en medewerkers? Op deze pagina vind je onderbouwde informatie, materialen en vorming over het omgaan met alcohol- en medicatiegebruik in woonzorgcentra.

Voor wie zijn deze materialen bedoeld?

Deze informatie en tools over alcohol en psychoactieve medicatie zijn er voor iedereen die betrokken is bij de zorg voor bewoners in woonzorgcentra. Je kan hiermee dus aan de slag als Coördinerend Raadgevend Arts (CRA), huisarts, (hoofd)verpleegkundige, (ouderen)psycholoog, referentiepersoon dementie, zorgkundige, ergotherapeut, kinesist, apotheker, kwaliteitscoördinator, …
Samen werken jullie aan een omgeving en beleid dat de gezondheid en levenskwaliteit van de bewoners versterkt. 

Waarom aandacht voor alcoholgebruik bij bewoners woonzorgcentra?

Mensen drinken wel eens alcohol op de kamer, in de cafetaria, tijdens activiteiten, … lekker en gezellig. Maar soms kan alcoholgebruik problemen met zich meebrengen:

  • een bewoner die onder invloed valt of anderen lastigvalt; 
  • bezorgdheid over het drinkgedrag van een bewoner; 
  • moeilijkheden door combinatie met medicatie. 

Ouderen zijn kwetsbaarder voor de effecten van alcohol. Hun lichaam breekt alcohol trager af, waardoor een kleine hoeveelheid al intoxicatie of bijwerkingen kan veroorzaken. Daarbij nemen veel bewoners psychoactieve medicatie die slecht samengaat met alcohol. Sommigen drinken meer door eenzaamheid of als manier om met stress of verlies om te gaan. Alcoholgerelateerde klachten worden bovendien vaak verward met ouderdomsverschijnselen. 

Waarom aandacht voor psychoactieve medicatie in het woonzorgcentrum?

Psychoactieve medicatie – zoals slaap- en  kalmeermiddelen, antipsychotica of antidepressiva – wordt vaak langdurig gebruikt door bewoners, soms zonder medische noodzaak. Toch is die medicatie niet zonder risico. Langdurig gebruik kan leiden tot bijwerkingen zoals vallen, geheugenproblemen, verhoogde ziekenhuisopnames of zelfs sterfte. Ook interacties met andere geneesmiddelen komen vaak voor. Een doordacht medicatiebeleid helpt die risico’s beperken en draagt bij aan het belangrijkste doel: een betere levenskwaliteit voor elke bewoner. 

Meer weten over kwetsbaarheid ouderen en alcohol?

Lees onze visie op 55-plussers en alcohol en kom meer te weten over het alcoholgebruik van 55-plussers, de toegenomen impact van alcohol door het verouderingsproces en hoe je preventief werkt naar ouderen.
Meer weten over kwetsbaarheid ouderen en psychoactieve medicatie?

Lees onze visie op 55-plussers en psychoactieve medicatie en kom meer te weten over het gebruik van psychoactieve medicatie, de ongewenste effecten bij het gebruik en hoe je preventief werkt naar ouderen.
Volg gratis de online vorming

‘Een kwaliteitsvol alcohol- en drugbeleid in je organisatie’

Een alcoholbeleid uitwerken?

Met de leidraad ‘Een alcoholbeleid in het lokaal dienstencentrum en woonzorgcentrum’ kan je stap voor stap een aanpak op maat uitwerken. Er is ook een fiche voor medewerkers en vrijwilligers met concrete topics en tips om je bezorgdheid te tonen en grenzen te stellen. 

Een psychofarmacabeleid uitwerken?

De leidraad ‘Psychofarmaca in woonzorgcentra: samen op weg naar minder’ helpt je hierbij stap voor stap, zowel preventief als op vlak van wonen en zorgverlening. In de inspiratiegids vind je heel wat praktijkvoorbeelden en niet-medicamenteuze alternatieven.

Een alcohol- of psychofarmacabeleid in je woonzorgcentrum

Het voorkomen, begeleiden en beperken van problemen door alcohol of onoordeelkundig gebruik van psychoactieve medicatie kan niet opgevangen worden door één iemand alleen. Je staat sterker als je kan terugvallen op een gemeenschappelijke aanpak in je organisatie. Zo’n aanpak werk je uit in een alcohol – of psychofarmacabeleid op maat van je woonzorgcentrum.

Wat is een alcohol- en psychofarmacabeleid? Dit is een samenhangend geheel van afspraken over hoe het woonzorgcentrum omgaat met alcohol of psychofarmaca. Het beleid baseert zich op vier pijlers:

  • duidelijke afspraken en regels rond gebruik en gedrag
  • zorg en begeleiding voor ouderen met een alcoholprobleem of die psychofarmaca onoordeelkundig gebruiken 
  • Informeren en sensibiliseren (educatie) over onder andere de risico’s van gebruik
  • omgevingsinterventies: een omgeving creëren die gezond gedrag stimuleert. Check de online inspiratietool omgevingsinterventies

Een beleidsmatige aanpak zorgt ervoor dat alle initiatieven binnen de organisatie op elkaar afgestemd zijn en maximaal effect hebben.

Ondersteuning nodig?

Voor een psychofarmacabeleid kan je je gratis laten coachen door een procesbegeleider van een Vlaams project voor woonzorgcentra. Meer informatie over het project en hoe inschrijven.

Je kan je gratis laten coachen bij het uitwerken of updaten van een alcoholbeleid. Een preventiewerker tabak, alcohol en andere drugs verbonden aan het CGG van jouw regio begeleidt je dan gedurende dit proces.

Vind hun contactgegevens in de doorverwijsgids
Meer weten over effecten en risico’s?

Ben je benieuwd naar de effecten en risico’s van een specifiek product? Raadpleeg dan het Drugs ABC van De Druglijn.

Of volg gratis één van de online cursussen productinfo

Hoe ga je het gesprek aan met een bewoner over alcohol of psychoactieve medicatie?

Als medewerker van een woonzorgcentrum maak je je soms zorgen over het alcoholgebruik of gebruik van psychoactieve medicatie van een bewoner. Bewoners staan niet altijd open voor een gesprek. Vaak zien zij zelf hun gedrag niet als problematisch; de bezorgdheid komt vooral uit hun omgeving. Toch is het belangrijk om deze gesprekken aan te gaan.

Ook bij ouderen loont het nog om het gesprek aan te gaan. De focus ligt op het voorkomen van problemen ten gevolge van alcohol of het onoordeelkundig gebruik van psychoactieve medicatie, met als doel de levenskwaliteit te verbeteren. Vaak zijn er concrete signalen die er op wijzen dat het gebruik negatieve gevolgen heeft voor de bewoner en/of zijn omgeving. Hoe vroeger je signalen opmerkt en bespreekbaar maakt, hoe meer verandering er nog mogelijk is.

Check de fiche voor medewerkers in de woonzorgcentra. Deze fiche biedt je tips over hoe je het gesprek over alcohol kan aangaan. 

Hoe breng je een bezorgdheid ter sprake?

  1. Vraag toestemming
    “Vind je het oké als ik iets zeg waar ik bezorgd over ben?”
  2. Benoem concreet en zonder oordeel wat je zorgen oproept
    “De laatste weken merk ik dat je stiller bent, je doet minder mee met de activiteiten en zit veel meer op je kamer. Je bent minder mobiel en valt ook sneller. Ik ruik dat je alcohol hebt gedronken. Zou dat kunnen samenhangen met je alcoholgebruik?”
  3. Lok een reactie uit door een vraag te stellen
    “Wat vind jij hiervan?”
Leer meer over motiverend werken via deze leidraad en inspiratiebox