VAD in 2025: jaarverslag

De activiteiten in 2025 passen in een ruimer werkplan dat in een beheersovereenkomst 2021-2025 werd afgesloten met de Vlaamse overheid. Daarnaast werden ook een aantal projecten via andere financieringskanalen (federaal, Europees) ontwikkeld.

De voorgaande twee jaren, in 2023 en 2024, ging het aantal vragen aan De Druglijn achteruit. Hoogstwaarschijnlijk was dit te wijten aan de opkomst van chatbots zoals ChatGPT en het automatische AI-overzicht van Google, die voor tal van persoonlijke vragen als laagdrempelige beantwoordservice dienen.

In 2025 stabiliseerden de cijfers opnieuw, met 6.567 beantwoorde vragen. Telefoon blijft het meest gebruikte kanaal met 2.962 telefoongesprekken, gevolgd door 1.995 chatgesprekken en 1.610 e-mails. Mensen zijn in het algemeen erg tevreden over hun contact met De Druglijn. In de tevredenheidsmeting gaven ze de e-mailservice een score van 9/10 en de chat 7/10.

Er werden 48.525 kennis- en zelftesten afgelegd op de Druglijnsite. Een mooi aantal, maar ook dit is een daling. Enerzijds door de algemene daling van webbezoek door de opkomst van AI, anderzijds doordat adverteren via sociale media steeds moeilijker wordt. Zo kan je op Meta en TikTok bijvoorbeeld niet langer naar minderjarigen adverteren. Tegenover 2024 daalde het aantal afgelegde zelftests dan ook met 15% en het aantal afgelegde kennistests met 25%. Wat de zelftests betreft, zit twee derde van de daling bij de drie zelftests voor minderjarigen. Het is zorgwekkend dat jongeren via socialemediakanalen nauwelijks nog te bereiken zijn voor preventie.

Desondanks blijft de zelftest over gamen voor minderjarigen de op een na populairste test, met 10.577 afgelegde tests. Enkel alcohol scoort beter met 10.746 zelftests. Ook bij de kennistesten zijn alcohol en gamen het populairst. Veel mensen vulden ook de zelftest (2.786) en kennistest (697) over cocaïne in. Dat hangt samen met de bekendmaking van de zelftest in de cocaïnecampagne #dewittelijn (zie verder). De zelftest cocaïne werd ook grondig herwerkt om meer feedback op maat te geven. Daarnaast ontwikkelde De Druglijn een zelftest ketamine, ook met gepersonaliseerd advies.

Tournée Minérale 2025: bekende gezichten zeggen volmondig ‘ja’ tegen een maand zonder alcohol

De negende editie van Tournée Minérale was opnieuw een succes, met 20% van de Vlamingen die deelnamen. Intussen heeft 44% van de Vlamingen ooit al meegedaan aan Tournée Minérale. Het merendeel van de deelnemers deed bij een of meerdere vorige edities dus ook al mee. Dat toont dat heel wat mensen de campagne gebruiken om hun alcoholgebruik op langere termijn gezond te houden.

Maar Tournée Minérale bereikt ook nog steeds nieuwe deelnemers: in 2025 zei 2% – 1 op de 50 Vlamingen – voor het eerst deel te nemen. Dat de campagne nog steeds 1 op de 50 Vlamingen aanzet om over hun alcoholgebruik na te denken, is ontzettend waardevol.

Ook heel wat bv’s namen deel aan de campagne: Natalia, Annemie Struyf, Zohra, Luka Cruysberghs, Frank Boeckx, Michael Schack, Ben Roelants en Mario Goossens zeiden ‘ja’ tegen een maand zonder alcohol en deelden hun redenen om mee te doen. Op de nieuwe website van Tournée Minérale konden alle deelnemers hun persoonlijke motivatie in de verf zetten op de homepagina.

De tips om Tournée Minérale in de kijker te zetten in verschillende contexten werden grondig herwerkt en zijn nu beschikbaar voor: horecazaken, steden en gemeenten, bedrijven en organisaties, ziekenhuizen, sportclubs, vrijetijdsorganisaties en verenigingen en lokale dienstencentra en woonzorgcentra.

Cocaïnecampagne: focus op het festivalseizoen en podcast

Ook de cocaïnecampagne #dewittelijn keerde in 2025 terug in de zomer en in het najaar. De Druglijn werkte in deze campagne samen met influencers uit de doelgroep om de perceptie bij te stellen dat ‘cocaïne er nu eenmaal bijhoort’ en te informeren over risico’s. De zomereditie focuste op het festivalseizoen, met tips om de risico’s van druggebruik tijdens het uitgaan te beperken.

In het najaar werkten we samen met mentalegezondheidspodcast Onbespreekbaar. Dat format liet ons toe dieper in te gaan op thema’s zoals ‘hoe gebruik ik minder’ en ‘hoe ga ik om met mensen uit mijn omgeving die gebruiken’. Naast de influencercontent adverteerden we ook met zes animatievideo’s, contentartikels met veelgestelde vragen en de zelftest cocaïne. Via de advertenties kwamen mensen op de Druglijnwebsite. Daar vonden ze langere versies van de filmpjes, informatie, een zelftest en kennistest over cocaïne en online zelfhulp.

Zebradrinken

Zebradrinken is intussen voor steeds meer mensen een bekend begrip: het afwisselend drinken van een alcoholisch en een non-alcoholisch drankje. De campagne – oorspronkelijk ontwikkeld voor het studentenleven – kreeg in 2025 meer zichtbaarheid en werd uitgebreid gepromoot op de Gentse Feesten, Reggae Geel en Werchter.

Leerlingenbevraging: Jongeren drinken en blowen minder dan vorige generaties, maar preventie van risicogedrag blijft nodig

Al meer dan 25 jaar doet VAD onderzoek naar het middelengebruik bij leerlingen uit het middelbaar onderwijs. De tien laatste onderzoeken tonen duidelijk dat minder leerlingen cannabis roken of alcohol drinken. Bij de groep die wel drinkt, doen minder leerlingen dan vroeger dat regelmatig. Desondanks zijn er ook uitdagingen: zo heeft bijvoorbeeld een kwart van de leerlingen minstens een keer aan bingedrinken gedaan in het voorbije jaar. Ontdek meer resultaten in het artikel.

Studentenbevraging: minder drinken en blowen, maar risicovolle drinkpatronen en problemen nemen toe

De vierjaarlijkse studentenbevraging toont dat studenten net als middelbare scholieren minder drinken en blowen. Daarentegen nemen risicovolle drinkpatronen zoals bingedrinken en indrinken wel toe. Ook het aantal studenten dat problemen ervaart met cannabisgebruik stijgt voor de tweede keer op rij. Lees meer over de resultaten.

Chatbot Prevento

Samen met het Departement Zorg, CvkO, de Gezondheidsmakers en het Vlaams Instituut Gezond Leven ontwikkelde VAD de chatbot Prevento. Prevento werkt op basis van ChatGPT-technologie en werd getraind met informatie van deze Vlaamse preventieorganisaties. Sinds 2025 is Prevento op de VAD-homepagina een meerwaarde voor intermediairs, preventiewerkers, pers en VAD-staf om snel de juiste informatie en methodieken te vinden.

Herwerking setting- en doelgroeppagina’s

Op de VAD-site herwerkten we de pagina’s voor jeugdhulpverlening, gehandicaptenzorg, welzijnswerk en woonzorgcentra en de doelgroeppagina’s zwangere vrouwen en ouderen, zodat intermediairs vlotter hun weg vinden naar de meest relevante info en methodieken. De herwerking moet er ook voor zorgen dat deze pagina’s hoger scoren in Google en meer als bron gegeven worden door AI-chatbots.

Up-to-date infofiches

De infofiche over alcohol kreeg een grondige update en geeft aan de hand van 16 vragen een duidelijk beeld van het product alcohol. Daarnaast kwam op basis van recente wetenschappelijke literatuur een infofiche over de effecten en risico’s van cannabis tot stand.

Naar welzijn en gezondheid

Verslavingspreventie in de jeugdhulp: hoe maak je het verschil?

Jeugdhulpverleners kunnen helpen om gebruik te voorkomen, experimenteergedrag uit te stellen en verantwoordelijk gedrag te stimuleren. De leidraad ‘Verslavingspreventie in de jeugdhulp, tips voor een doeltreffende aanpak’ helpt hen op een onderbouwde en effectieve manier aan preventie te doen.

Alcohol en drugs in de jeugdhulp: wat kan en mag een jeugdhulpverlener doen?

De juridische handvatten over alcohol en drugs voor jeugdhulpverleners kregen een grondige update en zijn nu ook samengevat te vinden op een handige FAQ-pagina.

Inspiratiegids psychofarmaca in woonzorgcentra

De inspiratiegids psychofarmaca in de woonzorgcentra zit boordevol good practices en getuigenissen van woonzorgcentra die aan de slag gingen met niet-medicamenteuze alternatieven voor psychofarmaca. Daarmee is de gids een waardevolle aanvulling op het draaiboek ‘Psychofarmaca in de woonzorgcentra – samen op weg naar minder’.

Een alcohol- en drugbeleid in opvangcentra voor asielzoekers

Het draaiboek om een alcohol- en drugbeleid uit te werken in opvangcentra en de toolkit met methodieken voor educatie en begeleiding kregen een inhoudelijke update. Ze zitten ook in een nieuw jasje. Ook de infofiches met productinformatie voor mensen met een migratieachtergrond in 14 verschillende talen werden herwerkt. De informatie is nu ook beschikbaar in het Tigrinya.

Naar onderwijs

Verslavingspreventie in de klas: nieuwe leerlijn voor secundair onderwijs

Hoe ga je als school of leerkracht aan de slag rond thema’s zoals alcohol, tabak en vapen, gamen en andere digitale toepassingen, gokken, medicatie en cannabis en andere illegale drugs? Hoe geef je les over verslaving? Wanneer begin je ermee en hoe sluit je aan bij de leefwereld én de leerplannen van je leerlingen? De vernieuwde leerlijn verslavingspreventie van VAD en het Vlaams Instituut Gezond Leven (2025) biedt hierbij concrete ondersteuning aan scholen, leerkrachten en preventieprofessionals.

Spaceman Shaun: een korte trip naar planeet cannabis

De brochure ‘Spaceman Shaun, een korte trip naar planeet cannabis’ helpt om met jongeren het gesprek over cannabis aan te gaan. Er hoort ook een begeleidingsfiche bij. Met laagdrempelige methodieken, heldere info en een speels concept sta je samen stil bij de effecten en risico’s van cannabis, weerleg je fabels en ontdek je de sociale norm. De brochure is wel enkel bedoeld voor de begeleiding van jongeren die al cannabis gebruiken. Hij is zeker niet geschikt om klassikaal te gebruiken in het secundair onderwijs, want dat kan een averechts effect hebben.

Drink drank dronk: info over alcohol op maat van jongeren

De brochure ‘Drink Drank Dronk werd grondig herwerkt. Wat zijn de effecten van alcohol op je lichaam? Hoe behoud je als 16- tot 18-jarige de controle als je alcohol gebruikt? Wat kan je doen om de risico’s te beperken? De brochure brengt al deze informatie op maat van jongeren. Deze brochure is gericht op jongeren die al alcohol drinken.

Safe ’n Sound blaast 10 kaarsjes uit en lanceert nieuwe website

Het project Safe ’n Sound vierde zijn tiende verjaardag. Safe ’n Sound zet in op harm reduction in het uitgaansleven met peers, getrainde vrijwilligers die thuis zijn in het uitgaansleven: het team probeert de risico’s tijdens het uitgaan zoveel mogelijk beperken. Dit zowel op vlak van alcohol- en ander druggebruik, gehoorschade als seksueel gedrag. In 2025 kon Safe ’n Sound voor het tweede jaar rekenen op projectmatige versterking vanuit Vlaanderen. Met deze middelen realiseerde VAD onder meer een nieuwe website voor het project, die naast feestvierders ook sterker organisatoren in het uitgaansleven aanspreekt.

Safe ’n Sound was aanwezig op 60 evenementen en 83 eventdagen, van grote kleppers zoals Pukkelpop en Extrema Outdoor tot een goa-trance gathering tussen de hopvelden van West-Vlaanderen. Op quasi alle events werd een infostand voorzien, aangevuld met mobiele teams op 13 events en een relaxzone op 6 events. 184 vrijwilligers zetten zich in voor Safe ’n Sound, waarvan er 67 nieuw opstartten in 2025. Het project organiseerde ook diverse seminaries en vormingen.

VAD als opleidingsinstituut

In 2025 bleven we stevig inzetten op een breed vormingsaanbod voor professionelen. Het online aanbod groeide tot 30 modules, goed voor 9.354 inschrijvingen en 7.029 afgeronde modules. Het totale aantal deelnemers steeg niet verder, maar meer mensen doorliepen de volledige module. Enkele opleidingen zijn nu in de curricula van hogeronderwijsinstellingen opgenomen waaronder: Karel de Grote Hogeschool, UCLL, HoWest, Artevelde Hogeschool en Thomas More. In totaal bereikten we met ons volledige basis (online) aanbod 11.044 deelnemers. De live studiedag en de 9 webinars voor een brede doelgroep trokken samen 1.690 deelnemers. De opleidingen zijn duidelijk een meerwaarde voor de deelnemers, die er telkens een gemiddelde score van rond de 8 op 10 aan geven.

VAD is de officiële partner van de Vlaamse overheid voor preventie rond alcohol, illegale drugs, psychoactieve medicatie, gokken en gamen. VAD verzamelt en verwerkt informatie, ontwikkelt preventiemethodieken die geïmplementeerd en geëvalueerd worden, en biedt vorming aan.

Ook in 2025 zetten we opnieuw sterk in op de ondersteuning van structurele partners die het Vlaamse preventiebeleid helpen uitdragen. Via overlegmomenten, werkgroepen, vormingen, infosessies en maatgerichte communicatie werkten we intensief samen met CGG-preventiewerkers, Gezondheidsmakers, Gezond in Brussel, lokale en intergemeentelijke preventiewerkers, partnerorganisaties en koepelorganisaties.

Met 1.015 ondersteunende activiteiten bereikten we een breed netwerk van intermediairs. Nieuwe infofiches, juridische handvatten, inventarissen van materialen per doelgroep en product, Powerpoints en infographics en de nieuwe leerlijn voor verslavingspreventie in het secundair onderwijs hielpen partners om onze methodieken en materialen concreet in te zetten. Al deze ondersteuning wordt versterkt door nieuwsbrieven, artikels, en tools op onder andere preventiemethodieken.be, de VAD-website en de Druglijnsite.

VAD werkte in 2025 mee aan 145 nieuwsitems en beantwoordde talloze persvragen. Alcohol blijft een hot topic met heel wat persaandacht voor alcoholbeleid, Tournée Minérale en alcoholvrij bier. Wat illegale drugs betreft haalden vooral cannabisvapes, ketamine, cocaïne en Nieuwe Psychoactieve Stoffen het nieuws. VAD werkte ook proactief door zelf persberichten uit te sturen, onder andere rond Tournée Minérale, de leerlingenbevraging, de cocaïnecampagne en de campagne ‘Is het altijd alcoholtijd?’. Wanneer het gaat over jongeren en middelengebruik brengt dat vaak een breder maatschappelijk debat op gang. De cijfers van de leerlingenbevraging kregen dan ook opnieuw heel wat aandacht.

Het VAD-team 2025 bestond uit:

Katleen Peleman (directeur), Josefien Aerts, Inge Baeten, Jo Bijnens, Bert Blancke, Eva Blomme, Joyce Borremans, Steven Boute, Joke Claessens, Ellen Coghe, Ebe Daems, Aurélie De Baets, Else De Donder, Ilse De Maeseneire, Tom Defillet, Patrick Delaere, Jonathan Deleener, Katrien Dewaelheyns, Lou Dujardin, Tom Evenepoel, Gilles Geeraerts, Wim Govaerts, Kathy Hermans, Jasper Janssens, Ruben Kramer, Marie-Claire Lambrechts, Fred Laudens, Brenda Meulebrouck, David Möbius, Jolien Moernaut, Hanna Peeters, Jani Pestana, Sander Pint, Kaj Poelman, Kaatje Popelier, Karin Rooms, Johan Rosiers, Annehieke Scheffer, Jochen Schrooten, Leen Speetjens, Lyssa Toyinbo, Joris Van Damme, Pascal Van Der Auwera, Leentje Van Der Velden, Greet Van Holsbeeck, Els Vandenberghe, Stefan Vandermeulen, Jorne Vanhee, Shawny Vanhouttegem, Karen Vanmarcke, Nick Verhelst, Femke Wijgaerts, Ciska Wybo